PANDANUS. 33 



bladeren wordt fijn vlechtwerk als sigarenkokers, sirihdoozen Bladeren. 

 enz. gemaakt; de zeer welriekende bloemen worden zeer veel Bloemen. 

 gebruikt tot sieraad en om aan voorwerpen een aangenamen 

 geur te geven. Hieraan kan worden toegevoegd, dat te Batavia 

 zoowel de gestekelde als de ongestekelde, de laatste wordt 

 poedak ëmprit genoemd, op de pasars worden aangetroffen. De 

 poedak doeri is grooter en wordt beter geacht, omdat de geur 

 langer duurt. De bezitter van een grooten aanplant van poedak 

 doeri op het particuliere land Tanah Abang deelde mij mede, dat 

 de bladeren bij hem worden opgekocht voor het vervaardigen Bladeren. 

 van toedoengs; de eigenaar van een nabijgelegen aanplant van 

 pandan ëmprit vertelde, dat de bladeren voor matwerk worden 

 gebruikt. Van andere zijde gewerd mij echter de mededeeling, 

 dat de bladeren van beide vormen stug zijn in het bewerken 

 en geen fraaie kleur bezitten. 



Een andere variëteit van P. tectorius, Sol is de var sa mak, var. samak. 

 W'arb. waarvan de bloemen en vruchten onbekend zijn. Dit is 

 volgens Warburg's monographie een soort, die op Java en in de 

 Minahassa wordt gecultiveerd voor het leveren van vlechtmateriaal 

 voer matten, waarvoor deze variëteit zich bijzonder eigent. 

 Hasskarl, die haar beschreef onder den wetenschappelijken naam 

 van Pandanus samak, Hassk, geeft als inlandsche namen 

 op: Pandan samak of P. //7:^r (beide namen beteekenen hetzelfde 

 n.1. mat-pandan) en zegt, dat hij niet groeit aan het zeestrand. 

 Zonder twijfel is dit derhalve de op Java het meest algemeen 

 gekweekt wordende, nimmer bloeiend waargenomen „gewone" 

 (groene) pandan. 



Men zou allicht geneigd zijn deze variëteit te houden voor de 

 Pandanus repens Rumph, doch tegen die opvatting verzet zich 

 volgens Warburg het groote verschil in lengte der bladeren en 

 de stekels der bladeren. 



Wij zijn hiermede geenszins aan het eind gekomen van de op- 

 somming der tot de botanische soort P. tectorius behoorende 

 vormen, doch verder ontzinkt ons meer en meer de vaste grond, 

 daar wij het ten opzichte van de onder nog niet vermelde inland- 

 sche namen voor vlechtwerk gekweekte vormen, moeten stellen 

 met onvolledige gegevens. 



Rumphius beschrijft nog (IV- 142) onder den naam van Pan- Diverse soorten 

 danus spurius een soort of variëteit, die door Warburg met ^n vormen. 

 eenigen twijfel tot P. tectorius wordt gebracht. Dat die „bastaard" 

 pandan identiek zou zijn met de var. Samak, is zeer onwaarschijn- 

 lijk, ook omdat Rumphius er bloem en vrucht van beschrijft. R. 

 zegt er van, dat de Keker ela (Alf. Amb.) weinig van den waren 

 pandan verschilt, op Ambon zeer algemeen is en overal groeit op Java 

 en Bali, niet alleen op vlakke en zandige stranden, doch ook meer 

 landwaarts en in de lagere bergstreken. Het gebruik, zegt hij, bestaat 

 alleen daarin, dat men van de langste bladeren de duurzaamste 

 pandanmatten maakt, doch zij zijn moeilijk te bewerken van wege 

 de kortheid der bladeren. Als lengte daarvan geeft hij op 2 — 3 

 voet. 



Deze soort moet dus zijn een bloeiende, kortbladerige supe- 

 rieure pandan-soort van Java, en tenminste aan deze eischen 



