34 9. PANDANACEAE. 



voldoet de in de Preaiiger gekweekte djaksi, die het fijnste vlecht- 

 werk oplevert '). 



Volgens aan het vezelcongres te Soerabaja in 1911 door den 

 controleur Ament van Tasikmalaja gedane mededeelingen, wordt 

 in de Afd. Soekapoera de djaksi evenals de daarnevens groeiende 

 (gewone) pandan alleen aangeplant op verloren stukken grond (bijv. 

 langs de spoorbaan). Beide verlangen schaduw en worden voort- 

 geplant op de wijze als reeds door Rumphius voor de pandan- 

 soorten aangegeven. De pandan vereischt een vruchtbaren grond, 

 doch de djaksi neemt allerlei bodem voor lief. De djaksi heeft 

 veel fijner en buigzamer — maar ook korter — bladeren dan de pandan 

 en wordt gebruikt voor het maken van fijner vlechtwerk, als 

 sigarenkokers, fijne hoeden enz. De pandan is voor fijn werk 

 ongeschikt, omdat de vlechtreepen niet zoo smal kunnen worden 

 genomen zonder te breken. De pandan wordt dus gebruikt voor 

 matten en sinds kort ook voor (grovere) hoeden. Terwijl de 

 pandan niet bloeit, doet de djaksi dat wel, n.1. (waarschijnlijk 

 ten gevolge van het voortdurend snijden der bladeren pas) op 

 ca 2ü-jarigen leeftijd. Als de bloei intreedt, zijn de bladeren voor 

 vlechtwerk onbruikbaar, omdat ze dan te kort en te hard zijn. 

 Met het snijden der bladeren kan op 3-jarigen leeftijd worden 

 begonnen; de stam is dan + 1 voet hoog, de geheele plant ruim 

 1 M. Op dezen leeftijd is de lengte der bladeren 75 cM, zoodat 

 zij alleen geschikt zijn voor het vervaardigen van klein vlecht- 

 werk, als sigarenkokers en kleine matjes. Van af den leeftijd van 

 5 jaar echter zijn de bladeren ca l'/4 M. lang. Het bereiden van 

 het vlechtmateriaal van de djaksi geschiedt in hoofdzaak op de- 

 zelfde wijze als bij andere pandansoorten. 



Het lijkt mij waarschijnlijk, dat djaksi slechts een der namen 

 is van een fijneren tectorius-vorm (?), die in den chaos der pan- 

 dansoorten niet is opgevallen. Immers, dit is niet het eenig ge- 

 val, dat er melding wordt gemaakt van een bijzonder goede soort 

 tegenover een groveren, insgelijks voor vlechtdoeleinden gecul- 

 tiveerden, vorm of vormen. Zoo wordt door Jasper & Pirngadie 

 (Vlechtwerk) genoemd, een pandan doeri of p. éri, die een poe- 

 dak of bloem voortbrengt; van deze soort zouden de bekende 

 Baweansche matten worden gemaakt. Verder een pandan sari, 

 de beste pandansoort met kleine doorns van Blora, in tegenstel- 

 ling met de grovere pandan bëtok met groote stekels. Ook wordt 

 gesproken van een pandan tjoetjoek in Bantam en Tasikmalaja, 

 een pandan djaran in Toeloengagoeng en nog enkele andere, 

 waarvan nog niets verder bekend is dan de naam. Andere deelen 

 van den archipel zijn op dit gebied terra incognita, zoodat ik 

 mij zelfs van het vermelden van de daar gebruikelijke namen 



') Martelli, wiens Enumerazione delle Pandanaceae verscheen juist toen 

 met afdrukken zou worden bej^onnen, besciiouwt Pandanus spurius Rumph. 

 als een zelfstandis^e soort. Indien dit inderdaad zoo is, kan de djaksi — 

 waarvan in het Buitenzorgsch herbarium een exemplaar ligt onder den 

 naam van P. tectorius, Sol. — daaraan niet gelijk zijn, tenzij de deter- 

 minatie onjuist is. Bloeiend materiaal van Djaksi is echter in mijn bezit 

 en bestemd om aan Martelli te worden opgezonden, zoodra materiaal van 

 meerdere soorten bijeen zal zijn. 



