PANDANUS. 35 



moet onthouden, omdat daar van een poging tot indeelen geen 

 sprake kan zijn wegens absoluut ontbreken van gegevens. 



Ook de inlandsche namen der javaansche vormen zijn hiermede 

 volstrekt niet uitgeput. Zelfs is nog niet bekend van welken zeer 

 typischen vorm (soort?) de Tangerangsche hoeden worden ge- Pandan hoeden, 

 vlochten. Het daarvan ontvangen materiaal was niet determineer- 

 baar. Zekerheid, of die pandansoort bloeit of niet, heb ik bij een 

 bezoek aan die streek niet kunnen verkrijgen. 



In Teysmannia 1908 bl. 95 zegt Pit, dat voor de pandanhoeden, 

 die sinds begin 1906 in de Afd. Tangerang worden gemaakt, al- 

 leen de oudere, liefst zoo lang mogelijke bladeren van de z.g. pan- 

 dan poetili of p. kapoer worden gebezigd, terwijl van de eveneens 

 in de pagers, die voor de afscheiding der bouwvelden dienen, ge- 

 teelde pandan idjoe de bladeren alleen bruikbaar zijn voor het 

 maken van matten of zakken. 



Aangaande de bewerking, die het pandanblad ondergaat om voor Bereiding van 



het ni3t£ri3Hl 



vlechtwerk te kunnen worden gebruikt, zal ik mij bepalen tot de 

 bereiding van het vlechtmateriaal voor hoeden. Pleyte beschrijft 

 deze in „De inlandsche Nijverheid in West-Java als sociaal-ethnolo- 

 gisch verschijnsel" dl.I bl. 84, als volgt. De bereiding is overal in 

 West-Java dezelfde. Men begint met de bladeren, zoodra deze 

 van 75 cM. tot 1.50 M. lang geworden zijn, af te snijden en ver- 

 volgens van (de middennerf en) de stekels te ontdoen door deze 

 er met een hoogst eenvoudig instrumentje af te scheren. Is een 

 25- a 30-tal dus behandeld, dan worden zij netjes op elkaar gelegd 

 en aan beide uiteinden gelijk gekapt. Is dit afgeloopen, dan wor- 

 den zij tot draden gespouwen en een voor een met een vouw- 

 been onder flinken druk gladgestreken. Door dit strijken drijft men 

 het vocht uit de draden, daar de bladcellen door den vrij ster- 

 ken druk met het bamboe vouwbeen volledig gekneusd worden. 

 Andermaal worden de vlechtdraden thans gebusseld en ongeveer 

 een uur lang in een petroleumblik gekookt, waarna het blik wordt 

 afgezet om met zijn inhoud te bekoelen. Eerst als het water zijn 

 normale temperatuur teruggekregen heeft, wordt de bundel vlecht- 

 reepen er uitgenomen en nog een uur of 12 in bij voorkeur stroo- 

 mend water ter uitspoeling gelegd. Daarna hangt men de draden 

 in den wind te drogen en, na nog eens gelijk geschraapt te zijn, 

 kunnen ze dan voor vlechtwerk worden gebruikt. Het is intusschen 

 alleen voor de fijnere vlechtwerken, als eerste kwaliteit hoeden, 

 sigarenkokers en prima ligmatjes, dat men zich de moeite van het 

 koken der vlechtdraden getroost; voor grover werk bepaalt men 

 zich tot het drogen van deze, nadat zij van de vlechtreepen af- 

 gespouwen en gekneusd zijn. 



Hoeden soms, doch vooral matten en sigarenkokers, worden in 

 de Oost-Preanger nagenoeg allerwegen door invlechting van ge- 

 kleurde draden versierd. De roode en gele draden worden door 

 inkoking geverfd, de zwarte door deze, na kleuring, in een modder- 

 bad te drenken. 



De prijs van den ruwen hoed varieert naar gelang van de fijn- 

 heid van 10-50 cents. Voor het vlecht-procédé wordt verwezen 

 naar het oorspronkelijk werk. De pandan-hoed bestaat niet, als 

 de bamboe- id, uit twee op elkaar gevlochten hoeden. 



