LIVISTONA - BORASSUS. 49 



heeft een bijzonderen smaak, is wat rooder en veel vetter en daar- 

 om bekwamer om er de lichtgele suiker van te koken. Men heeft 

 ervaren dat deze suiker, door nieuwelingen te gulzig gegeten, den 

 rooden loop komt te veroorzaken, maar de inlanders houden haar 

 voor de bekwaamste om bij hun medicijnen te mengen, alsmede 

 bij het droge reukwerk stangi, aan 't welk zij een bijzondere gratie 

 of lieflijkheid geeft. 



Uit het bloeisel van de manlijke exemplaren wordt ook een vocht 

 getapt, doch zeer weinig en alleen dienende voor medicinaal gebruik, 

 want hetzelve, 's morgens nuchteren gedronken, helpt tegen te- 

 ring, bloedspuwen en dysenterie. Immers, men heeft ervaren dat 

 sommige Europeanen, op Ceylon woonachtig, dewelke met de voor- 

 schreven ziekten bezocht en van onze meesters genoegzaam als 

 verlaten waren, door dezen drank zijn geholpen en al terstond na 

 het nuttigen van denzelven eenige baat gevonden hebben ! (Rumph). 



Siwalan-siüker speelt een belangrijke rol in de voeding in de 

 Residentie Timor en is van zeer groote oeconomische beteekenis 

 voor de Madoereezen, die voor een waarde van meerdere tonnen 

 gouds ') van deze suiker voor uitvoer naar buiten het eiland 

 bereiden. De Madoereesche siwalan-suiker komt niet in den handel 

 in den vorm van droge koekjes, zooals andere inlandsche suiker, doch 

 wordt gegoten in wijdmondsche aarden potten, welke ongeveer 3'/2 

 K.G. inhouden. Prinsen Geerligs (in van Gorkom's Oost-Indische 

 Cultures II bl. 16) deelt mede, dat deze suiker, die niet onmid- 

 dellijk in de consumptie komt, doch soms langen tijd moet wor- 

 den bewaard, door wateraantrekking en uitstroping voor den han- 

 del ongeschikt zou worden, ware het niet dat men met het sap 

 een niet onaanzienlijke hoeveelheid afval van rijst (bëkatoel) ver- 

 mengt, zoodat het ingedampte product een soort van harde stijve 

 pudding vormt, die in de potten stolt. Voor het gebruik, dat men 

 van deze suiker maakt, n.1. de bereiding van gebak, is natuurlijk 

 de aanwezigheid van zetmeel geen bezwaar, maar dit was het 

 wel, toen omstreeks 1902 eenige industrieelen op Java de goed- 

 koope Madoereesche palmsuiker als grondstof wilden bezigen voor 

 ge-raffineerde suiker. Daar zij onbekend waren met het feit, dat 

 in hun grondstof zooveel zetmeel voorhanden was, verbaasden zij 

 er zich zeer over dat de uit deze suiker verkregen kooksels niet 

 kristalliseerden, doch buitengewoon kleverige gestolde massa's 

 vormden, waarin geen suikerkristallen aanschoten. Een nader onder- 

 zoek bracht natuurlijk de oorzaak van dit slechte resultaat aan 

 het licht en deed onmiddellijk de aangevangen proefneming staken, 



Uit de jonge, witachtige bladeren maakten (reeds in Rumphius' 

 tijd behoorde dit bijna tot het verledene) ^) de Javanen, Makassaren 

 en Maleiers hun papier, waarop zij hun dagelijksche brieven griften. 



Jasper en Pirngadie berichten in Vlechtwerk, dat in Oost-Java 

 en op Madoera van de nog niet ontplooide bladeren hoofddeksels 



') Alleen reeds de van Soemenap naar elders vervoerde siwalan-suiker 

 had volgens liet Mindere Welvaart-verslag, Handel en Nijverheid Madoera, 

 (bl. 13) in 1896 een waarde van f 129.800, in 1903 van f 194.984. 



2) de Clercq, No. 484, beweert, dat dit gebruik tot op heden heeft 

 standgehouden op Bali. 



