RAPHIA-METROXYLON. 55 



het Sago-bulletin (1909 No. 44) van het Koloniaal Museum 

 (bl. 71). dat men veilig kan aannemen dat overal, waar zich 

 in de lagere streken beekjes of kreekjes bevinden, of bij een 

 flinke regenbui modderpoelen ontstaan, ook sago-boomen te vin- 

 den zijn. 



In de monographie van Scheffer en Holle, voorkomende in het 

 Tijdschrift voor Nijverheid en Landbouw in Ned. Indië dl 18 — 

 1873 bl. 397 (voor een groot deel overgenomen in het Sagobul- 

 letin bovengenoemd) wordt gezegd, dat in Bantam de sagoboom 

 tot op een hoogte van 2000 voet voorkomt en dus niet aan de 

 benedenlanden gebonden is. 



Hoewel zonder twijfel hier inheemsch en in het wild voor- 

 komend, zijn de thans bestaande sago-tuinen en bosschen het 

 werk der menschen. Wel zegt men — aldus Fortgens — dat de 

 sagoboom daar en daar in het wild groeit, doch men wil daar- 

 mede te kennen geven, dat de bevolking de aanplantingen niet 

 meer behoeft aan te leggen en te verzorgen. Op Halmaheira, 

 waarvan Fortgens spreekt — doch zeker mag dit worden uitge- 

 breid tot de Molukken en het geheele midden en oosten van 

 den archipel — bestaat het onderhoud van den „tuin" in het houden 

 van een opruiming in de nabijheid van den te vellen stam om 

 het kloppen mogelijk te maken. De sago-tuinen op Sumatra — 

 Bengkalis bijv. — zijn niet zulke wildernissen, doch worden 

 geregeld onderhouden; het onkruid, de doode bladeren enz. 

 worden verwijderd en aan weerskanten van de paden greppels 

 geslagen. 



Het aanleggen van een sagotuin eischt op Halmaheira volgens 

 Fortgens dezelfde zorgen als een klappertuin, een rijstveld enz. 

 Een voor de cultuur geëigend terrein wordt schoongemaakt en ge- 

 brand en daarop worden uitloopers uitgeplant, door de bevolking op 

 een afstand van 2 vadem, doch beter op 5 vadem. Vermenigvuldi- 

 ging door zaden schijnt zelden of nooit ergens te worden toegepast. 

 Scheffer en Holle achten voor een goede ontwikkeling noodig 

 uitplanten op 15 a 20 voet in de modder, op een te voren goed 

 omgewerkten grond, waarbij men zorg heeft te dragen de jonge 

 wortels niet te beschadigen en den uitlooper wel stevig, maar 

 niet zoo diep te planten, dat het hart met modder wordt bedekt. 

 De cultuur vereischt verder weinig zorg; hoe zuiverder echter 

 de grond rondom de plant, vooral in den eersten tijd na het 

 planten, wordt gehouden, hoe sneller en krachtiger de boom zal 

 groeien. 



De jonge planten bezitten aanvankelijk slechts bladeren: stam- 

 vorming begint op ongeveer 3-jarigen leeftijd en op goeden grond 

 en met de noodige verzorging wordt de volle wasdom bereikt 

 in 10 — 12 jaar. Aan zich zelf overgelaten hebben zij daarvoor 15 — 

 20 jaar noodig. 



Scheffer en Holle deelen nog mede, dat in Lebak de uitloopers, 

 welke zich in het tweede levensjaar vertoonen, worden weg- 

 gesneden en dat te Buitenzorg wordt aangenomen dat, om krachtige 

 boomen te behouden, het aantal uitloopers aan een stoel moet 

 worden beperkt tot vijf. 



Aan het planten van sagoboomen is een eigenaardig voordeel 



