56 21. PALMAE. 



verbonden, waarop de aandacht is gevestigd in Teysmannia 1892 

 bl. 554. Na in het licht te hebben gesteld, dat deze cultuur indi- 

 rect het aanhouden van alang-alangvelden voor het verkrijgen van 

 dakbedekking tegengaat, wordt daar gezegd: Zoo ongeraden als 

 de cultuur is langs leidingen, die gemakkelijk aanslibben, zoo nut- 

 tig is zij in die welke sterk uitschuren. Als men sagoboomen plant 

 in de beddingen van vroegere leidingen, die door sterke uitschu- 

 ring voor irrigatie verder niet meer te gebruiken waren en daarom 

 eenvoudig zijn verlegd, dan is na eenige jaren alles volgegroeid 

 en na eenige tientallen van jaren ook weer aangevuld. Waar groote 

 ophoogingen ten behoeve van leidingen, spoorwegen enz. noodza- 

 kelijk zijn, komen dikwijls — vooral in het begin — verzakkingen voor. 

 Plant eenvoudig, als de grond slechts eenigszings waterrijk is, sago- 

 boomen aan den voet van het talud; langzamerhand zal dat be- 

 dekt worden met een netwerk van sago-stammen, die verdere ver- 

 zakkingen tegengaan. 



Het buitenste hout van den stam, zegt Rumphius (1—72), is niet 

 meer dan twee vingers dik, wit van kleur en niet hard. De ruimte 

 daarbinnen is gevuld met een wit sponsachtig merg dat echter, 

 bij de eene soort spoediger dan bij de andere, bij het rijpen der 

 vruchten verandert in een massa van grove draden. Voordien moet 

 dus de sago gewonnen worden en bij iedere soort is het tijdstip, 

 waartoe die winning uiterlijk kan worden uitgesteld, verschillend. 

 In het algemeen wacht men niet tot dat uiterste tijdstip, doch begint 

 met te veronderstellen, dat de boom "rijp" is, als de bladstelen 

 witachtig beginnen te worden, alsof ze met kalk of meel waren 

 bestrooid. Men boort of kapt alsdan een gat in den stam, haalt 

 daar wat merg uit en wrijft het met water tusschen de handen, 

 als wanneer men kan zien of daar veel ol weinig meel uitkomt, 

 't welk de inlander uit ervaring weet. Geeft het merg te weinig 

 meel, dan houdt hij den boom voor onrijp, stopt het gat weer 

 toe met slijk en laat hem nog wat staan. Heeft hij echter de 

 teekenen van rijpheid gegeven, dan moet men hem niet veel lan- 

 ger laten staan, maar dicht bij den wortel omkappen. Den stam 

 verdeelt men in de Molukken gewoonlijk in stukken van 5 a 6 

 voeten lengte, welke overlangs gekloofd worden. Het merg wordt 

 vervolgens met een disselvormig werktuig verbrijzeld en uitgehakt 

 tot een op zaagsel gelijkende massa, waarna het onder rijkelijk 

 begieten wordt uitgekneed in een grooten trog. Het met zetmeel 

 bezwangerde water wordt opgevangen in een prauw, waarin het 

 meel bezinkt. Na het bovenstaande water te hebben laten afloopen, 

 wordt de sago mënta gepakt in korfjes van groene bladeren, waarin 

 het een maand en zeifs langer goedblijft, mits men die van tijd 

 tot tijd besprenkelt met versch water. 



Het uitgekneede merg, de èla, wordt weggeworpen, tenzij men 

 het mede naar huis neemt om als varkensvoer te dienen. Laat 

 men het in het bosch liggen, dan groeien daarop smakelijke pad- 

 destoelen koelat sagoe (— djamoer cla) en komen in die èla ze- 

 kere dikke vette witte larven met bruinzwarte koppen, die, nadat 

 de koppen er afgesneden zijn, aan een spietje worden gebraden 

 en voor een lekkernij worden gehouden. 



Het meel is het dagelijksch voedsel der inlanders in de Molukken. 



