I 



METROXYLON. 57 



Vlen bakt er sagobroodjes ') van door het eenigszins vochtige — of 

 Dok wel vooraf gedroogde en gezeefde — meel te gieten in heetge- 

 naakte aarden vormen en het baksel dadelijk daaruit te nemen, 

 <ookt er een stijfselachtige pap (de bekende papeda) van, terwijl 

 bet verder voor allerlei gebak wordt gebruikt. 



Onder méoer verstaan de Ambonneezen stukken versch merg 

 i/an den sago-boom. Na in water gedompeld te zijn kunnen deze 

 in den rook worden bewaard en een snede daarvan gebraden 

 worden gegeten als geroosterd brood ^). Aldus zeer verkort Rum- 

 phius, aan wiens verhaal, hoe juist ook thans nog, eenige mede- 

 deelingen van meer recenten datum zijn vast te knoopen. 



Het tijdstip van rijpheid geeft Fortgens (Sago-bulletin bl. 86), 

 als volgt aan. Zoodra de boom zal gaan bloeien, worden de blad- 

 stelen, welke hij aan den top uitschiet, korter en de bladeren 

 kleiner. Op een gegeven oogenblik staakt hij zijn bladergroei en 

 5chiet een met knoppen bezetten bloemstengel uit, die veel ge- 

 lijkenis vertoont met het gewei van een hert. Bij verdere 

 ontwikkeling wordt de stengel hooger enhreeder: de scherpe 

 knoppen schieten trosjes uit, terwijl elk trosje weer ontelbare 

 andere trosjes gaat vormen. In een nog verder stadium van ontwik- 

 keling ontspruiten uit de vele bloemtrossen talrijke stengels 

 van 8 M. lengte. Het juiste tijdstip om sago te winnen ligt tus- 

 schen het ontwikkelen der bloemtrossen en het uitschieten dezer 

 stengels, waartusschen zeker wel een klein jaar verloopt. 



Het meest gunstige tijdstip voor het vellen loopt bij de ver- 

 iChillePide soorten uiteen. Ervaring, gepaard mogelijk met bij- 

 geloof, hebben hier den weg gewezen, in het westen geschiedt 

 iet volgens Ridley (zie bl. 60) als de boom volwassen is, doch 

 i^oor de bloemstengel verschijnt. 



Het „kloppen" van sago wordt hier verder voorbijgegaan, daar 

 ieze bewerking herhaaldelijk is beschreven en deze wijze van 

 Dereiden gevolgd wordt in die streken, waar sago, in den vorm 

 /an broodjes en pap, het volksvoedsel is en niet wordt bereid Bereiding in 

 voor den uitvoer ^). De in den uitvoerhandel verschijnende, in het h^t westen. 



') Deze sago-broodjes zijn algemeen bekend sXslempen; op Java worden 

 :ij verkocht als „sago ambon" voor het bereiden van een stijfselachtig 

 jerecht, „boeboer sago ambon". 



Toctoepola wordt op Ambon als volgt bereid: men droogt de sago mënta 

 lan de lucht, totdat zij rossig wordt, zeeft het meel en doet het in versche 

 )amboe-leden, die men in een aantal lagen in het vuur plaatst totdat 

 Ie bamboe barst, het teeken dat de sago gaar is. De bamboe wordt dan ge- 

 iplcten, de inhoud er uitgenomen, in ruitvorm gesneden en ten slotte gedroogd. 

 Drooggehouden, kan het baksel langen tijd worden bewaard. (Sago-bulletin 

 )1. 36 en 118). Deze soort is meer te beschouwen als een versnapering. 



-) hl de alluviale vlakte, waarin Padang ligt, wordt veelvuldig ramhia 

 jekweekt, vooral in moerassen, tot voordeel van pUiimgedierte en paar- 

 len, dien men den gespleten stam voorwerpt, zoodat ze er de sago 

 :elf kunnen uithalen. Het is een voedzame spijs en den paarden geeft 

 nen geen padi, als ze hiermede gevoerd worden. Slechts zelden wordt 

 'x sago tot voedsel voor den mensch uit bereid. De boom groeit veel 

 ■poediger tot een bruikbaren of sago gevenden stam op dan de Javasche soort, 

 )ekt'nd onder den naam van kirai (Teysmann in Natuurk. Tijdsch. v. N.I. 

 11. 14—1857 bl. 252. 



^) Behoudens een weinig belangrijken uitvoer uit het Gouvernement 

 Zelebes en Onderhoorigheden. 



