58 21. PALMAE. 



westelijk deel van den archipel vervaardigde sago, wordt niet 

 geklopt. De werkwijze, gevolgd in den Riouw-Lingga-archipel 

 en ter Oostkust van Sumatra vindt men uitvoerig beschreven 

 in de reeds meermalen genoemde monographie van Scheffer en 

 Holle, ook meer toegankelijk in het Sago-bulletin, evenals de 

 eerste monographie, voornamelijk berustend op berichten van 

 Teysmann. 



Het bereiden van sago geschiedt daar aan de oevers der kleine 

 in zee uitwaterende modderige en aan eb en vloed onderhevige 

 riviertjes: voor het winnen der ruwe sago wordt dus zoowel zoet 

 als zout water gebruikt, welk laatste voor de sago niet nadeelig 

 schijnt te zijn. 



De sago-stammen worden aan mooten van 3 voet gekapt, waar 

 mogelijk in de riviertjes geworpen en naar de werkplaats gevlot. 

 Men laat ze zoolang in het water liggen, totdat ze aan de beurt 

 komen om te worden bewerkt, doch zoo er geen gelegenheid 

 bestaat ze in het water te laten, worden ze aan den wal overeind 

 gezet en met het afval der sago-bereiding afgedekt om ze vochtig 

 te houden. Men meent n.1. dat door uitgedrogen niet alleen de 

 sago in hoeveelheid vermindert, maar ook de bereiding moeilijker 

 wordt. Tot het verwerken van den cylinder overgaande, splijt 

 men er de buitenste harde schaal af en houdt dus een rond blok 

 merg over, dat, op een bok gelegd, geraspt wordt. De rasp be- 

 staat uit een plank van 4 voet lengte en bijna 1 voet breedte, 

 waardoor spijkers zijn geslagen. Het uitwasschen vindt plaats op 

 een ongeveer 10 voet boven den waterspiegel opgerichte stellage 

 van 6 voet in het vierkant, tegen zon en regen met atap gedekt. 

 De uit latten samengestelde vloer helt naar het midden toe en 

 is gedekt door een grove mat. Op dien vloer wordt het geraspte 

 merg (door vrouwen) uitgetreden onder toevoegen van water. 

 Het met het onzuivere zetmeel bezwangerde water, dat door de 

 de mat loopt, wordt opgevangen in een wijden, van sago-bladeren 

 vervaardigden trechter en door een goot, bestaande uit uitgeholde 

 sagostammen, geleid naar eenig reservoir, waarin de vaste stof 

 kan bezinken. Is de voorraad merg op de mat voldoende uit- 

 getreden, dan wordt een nieuwe hoeveelheid in behandeling 

 genomen, nadat de ampas is verwijderd en op hoopen geworpen. 

 Dit in groote hoeveelheid verkregen afval wordt, als de gele- 

 genheid tot afzet gunstig is, verkocht als veevoeder, anders aan 

 zich zelf overgelaten. 



De bezonken ruwe sago wordt, nadat het water is afgelaten, 

 uitgeschept en als ze wat droog is geworden, verpakt in van 

 sago-bladeren vervaardigde manden, overgebracht naar de was- 

 scherij ter zuivering. Voorheen werd alle ruwe sago uitgevoerd naar 

 Singapore, waar het zuiveren plaats had, doch thans bezit ook 

 Ned. Indië dergelijke wasscherijen. 



De bewerking, die de ruwe sago in de wasscherij ondergaat. 

 Zuivering, is volgeus Van Oyen (Bulletin bl. 41) de volgende. Het zuiveren 

 geschiedt in groote ondiepe kuipen, waarover een stuk grof doek 

 wordt bevestigd, zoodanig dat het een zak vormt. In dien zak 

 wordt de met water aangelengde ruwe sago met de hand gebroken 

 en gekneed, tot al de fijne deelen door het doek zijn gezegen, 



