60 21. PALMAE. 



houtje verhoogende. Als de trog geheel is gevuld, laat men hem 

 12 a 14 uren staan. Het met het afstroomende water medegevoerde 

 zetmeel wordt bij de volgende wassching opnieuw behandeld. 



Om te drogen wordt het samengepakte zetmeel verdeeld in stuk- 

 ken van omstreeks een voet in het kubiek en in de zon gezet. 

 De voor korreling bestemde sago wordt na één dag drogen, half 

 droog, overgebracht naar een loods, waar zij gestampt en gezeefd 

 wordt. Voor het korrelen wordt gebruikt een groot stuk lijnwaad, 

 aan de beide einden aan het dak opgehangen en door middel van 

 een kruisstok tot een zak gevormd. In dien zak wordt een hoe- 

 veelheid van het nog vochtige meel gedaan en vervolgens de zak 

 met behulp van een staak in een horizontaal slingerende be- 

 weging gehouden, waardoor de sago langs het doek schuurt. Heeft 

 de sago den vereischten graad van vochtigheid, dan heeft na een 

 minuut ongeveer de korreling plaats gehad, doch deze gelukt niet, 

 als de sago óf te nat óf te droog is. De korrels worden nu ge- 

 zeefd om de verschillende grootten van elkaar te scheiden en daar- 

 na onderworpen aan een lichte roosting in ijzeren pannen van 

 omstreeks 70 cM. doorsnede, geplaatst op gemetselde fornuizen, 

 waarin een zorgvuldig getemperd vuur brandt. De pan wordt in- 

 gewreven met een in olie (o. a. tengkawangvet) gedrenkten lap. 

 De sago-korrels worden gestadig geroerd en zijn na ongeveer 3 

 minuten taai geworden, doch overigens niet veranderd. Zij wor- 

 den dan uit de pan genomen en gezeefd om de samengebakken 

 korrels af te scheiden. Wat de zeef doorlaat blijft een half etmaal 

 liggen, waarna een tweede roosting plaats heeft, die de korrels 

 hard en in meerdere of mindere mate doorschijnend maakt en ze 

 tegelijk aanmerkelijk in grootte doet afnemen. Deze gedeeltelijk 

 verstijfselde korrels vormen de paarl-sago van den handel, voor- 

 komend in verschillende grootten. 



Een duidelijke, door goede afbeeldingen toegelichte beschrij- 

 ving van het zuiveren van sago te Singapore en de paarlsago- 

 bereiding vindt men in Tropenpflanzer 1901 bl. 213 (Schlechter). 

 in dien zelfden jaargang geeft ook Preyer (bl. 364) vele wetens- 

 waardigheden. Volgens dezen worden sago-vlokken (flake) op de- 

 zelfde wijze verkregen als paarls: de vlok is min of meer te be- 

 schouwen als een verstijfselde tusschenvorm van het vochtige 

 sago-meel en de paarls. 



Verder wordt zeer aanbevolen de monografische bewerking 

 van Ridley, voorkomend in Agricultural Bulletin of the Malay Pe- 

 ninsular 1895 No. 4 bl. 62. 



Het korrelen van sago voor eigen gebruik is ook aan de inland- 

 sche bevolking niet onbekend. Men noemt dit product sago biüji. 



Omtrent de opbrengst per boom aan sago zijn geen nauwkeurige 

 gegevens bekend. De monografie van Scheffer en Holle zegt, dat 

 een boom van 4 tot 6, volgens sommige zelfs tot 9 pikols op- 

 brengt. Volgens Preyer levert een normale boom van '/2 ^- door- 

 snede l'/2 a 2 picol ruwe sago, volgens Ridley 1 picol gezuiverde 

 sago, doch deze doet andere opgaven, varieerend tusschen 336 

 en 950 Ibs. De opbrengst per stoel of per vlakte eenheid is 

 dus nog minder na te gaan. 



De officieele in- en uitvoerstatistiek van Ned. Ind. onderscheidt 



