62 21. PALMAE. 



Tegen deze opgave zijn bedenkingen aan te voeren. Java 

 produceert geen sago en importeert slechts weinig en uitsluitend 

 voor eigen gebruik. De voor Java vermelde cijfers betreffen dus 

 doorvoersago of, wat veel meer waarschijnlijk is, een ander pro- 

 duct, n. 1. tapioca. De cijfers voor de Buitenbezittingen zijn 

 daarentegen zonder twijfel incompleet. 

 Paiiniet. Het palmiet van den sagoboom is volgeas Rumphius niet 



zoo goed als dat van den klapper, doch het wordt gekookt 

 gegeten. Te overvloedig gebruik zou waterzucht en buikloop ver- 

 oorzaken. 

 Bladeren. Het jouge, uog njct outplooide blad, zegt dezelfde, is 12 a 15 

 voet lang. De ongeopende scheut ter lengte van een el of wat 

 meer, wordt somtijds afgesneden, waar dan de inlanders fijne 

 draden van weten te splijten, voor het weven van zekere kleedjes. 

 Vezel. koelit sago geheeten. Voor het weven worden ze gewoonlijk ver- 

 mengd met katoenen garen. Deze stoffen zijn redelijk duurzaam 

 tegen den regen. 



Volgens het Sago-bulletin schreef nog in 1846 De Steurs 

 (Tijdschr. v. N. I. VIll), dat van de uiteinden der takken, als die 

 nog zeer jong en groen zijn, een soort van kadoe wordt vervaar- 

 digd, dienende voor zeilen van inlandsche vaartuigen en tenten, 

 doch bij een onderzoek in 1912 werd op Ambon niemend ge- 

 vonden, die van koelit sago heugenis had. Van Wahai (Ceram) 

 gelukte het echter dit vezel-materiaal en een weefsel te verkrijgen, 

 doch ook daar wordt het nergens meer vervaardigd; het is vol- 

 komen verdrongen door de ingevoerde katoenen stoffen. 



Op Borneo behooren dergelijke weefsels nog niet geheel tot 

 het verleden; daar is het gebruik evenwel insgelijks afnemend. 

 Te Wechel schreef in zijn nota voor het Vezelcongres te Soerabaja 

 (1911), dat in het district Oost-Doesoen de saloi of roeinhia- 

 vezel nog wordt gebruikt door de Maanjan-Dajakvrouwen voor 

 ladangsarongs. Het natte sagoblad wordt er met de stompe 

 zijde van een mandau ontvezeld, de bladhuid gedroogd en ge- 

 spleten; de smalle vezellinten worden dan aan elkaar geknoopt 

 en geweven. Meestal is alleen de inslag van saloi-vezel, de 

 schering echter van ingevoerd katoenen garen. 



Van de groene bladeren, vervolgt Rumphius, bij voorkeur van 

 Atap. den volwassen boom, wordt de beste soort atappen gemaakt voor 

 het dekken van huizen, die eerst na 7 jaar behoeven te worden 

 vernieuwd. 



De bladeren vormen niet het minst nuttige product van den 

 sagoboom; het is vooral daarvoor, dat Scheffer en Holle de 

 cultuur ervan sterk aanbevalen en dat er inderdaad in West-Java, 

 speciaal Buitenzorg en Bantam, een cultuur van sagoboomen 

 bestaat. Genoemde auteurs zeggen, dat in het vierde jaar als op 

 vetten grond is geplant — op mageren grond duurt het wat langer 

 — met het snijden der bladeren een aanvang kan worden ge- 

 maakt, en becijferen de opbrengst per stoel en per jaar aan bla- 

 deren voor atap alleen op ƒ 2.— a ./ 2.40, doch die taxatie schijnt 

 nog al hoog. Zij zeggen, dat de boom liet meest voordeel geeft 

 als men twee maal per jaar snijdt en telkens niet meer dan 5 

 of 6 bladeren oogst. In het algemeen kan men, naar behoefte, 



