METROXYLON. 65 



der halfrijpe, lichtpaarse vruchten, versch wrang en oneetbaar, 

 werd in Rumphius' tijd een thans op Ambon niet meer bekend con- 

 serf gemaai<t, door ze te koken in zoutwater en daarna te pekelen. 



Als een ondersoort van deze beschouwt Rumphius de Metro= 

 xylon micracanthum, Mart, de Sago doeri rotan der Moluk- 

 ken, die zich van de vorige onderscheidt o . m . door kortere, dikkere 

 stekels en doordat het merg langer goed blijft. Sago rotan wordt 

 op Ambon volgens Tupamahu (Sago-bulletin bl. 113) niet aan- 

 geplant en bij een in December 1912 op Ambon ingesteld onderzoek 

 bleek een Sago doeri rotan daar geheel onbekend te zijn; van 

 Piroe CWesi-Ceram) werd mij echter materiaal onder dien naam 

 toegezonden. 



Metroxylon Sagus, Rottb, de Sagus laevis van Rum- 

 phius, de Lapia molai of Sago pêrampoean der Molukken. Deze 

 heeft geen stekels, doch de bladeren eindigen in lange spitsen, 

 waaraan men zich gemakkelijk kan kwetsen. Deze soort geeft het 

 allerbeste meel, zegt Rumphius. Koorders (Minahassa bl. 296) 

 deelt mede, dat dit is een der Pohon sago der Minahassa. Het 

 zou deze soort zijn, die meer verspreid voorkomt over den geheelen 

 archipel en een groot deel levert van de sago die naar Europa 

 wordt uitgevoerd. De stam is middelmatig hoog, de bladeren 

 en stelen zijn geheel van stekels ontbloot. Waarschijnlijk past deze 

 botanische naam voor den Ihvenlandschen uipah van West-Java, 

 den Kirai der Soendaneezen (in Bantam Ambaloeng), den Kèrsoela, 

 Rémboeloeng, Trémboeloen, Boeloeng of Toan der Javanen, den 

 Roenibia der Maleische landen. 



In zijn Neuer Schlüssel geeft Hasskarl zelf voor de Sagus laevis 

 van Rumphius o.m. op: 



Metroxylon hermaphroditum, Hsskl., welke naam door den 

 Index Kewensis wordt erkend. 



Metroxylon sylvestre, Mart. is de Sagus sylvestris van 

 Rumphius, de Lapia ihoer of ihoel der Molukken. Deze soort 

 is volgens Rumphius het hoogste van stam; het merg is harder 

 en geeft meer moeite om het zetmeel daaruit te bereiden dan M. 

 Rumphii, Mart, doch hij blijft lang goed. Deze komt zeer veel 

 voor op Ceram. Van Oyen noemt hem, naar mij voorkomt ten 

 onrechte, den wilden sagoboom der Molukken met korte, dunne, 

 doch dicht opeengeplaatste lange stekels aan destelen. De sago 

 van deze soort zou zich onderscheiden door een roodachtige 

 kleur. Fortgens zegt (bl. 90), dat op Halmaheira deze, de sisika 

 ma doetoe, het meest gewild is, omdat hij hooger wordt en meer 

 inhoud heeft dan eenige andere soort en de beste gaba-gaba levert. 



Tenslotte Metroxylon longispinum, Mör/, de Sagus longi- 

 spina van Rumphius, de Lapia makanaroe der Molukken, die 

 in alle opzichten als minderwaardig wordt beschouwd. Zijn 

 merg geeft minder meel dan M. Rumphii en ook de atap en de 

 gaba-gaba ervan staan in kwaliteit bij laatstgenoemden achter. 

 De stam is niet dikker dan van een klapperboom. Zooals de 

 naam aanduidt, bezit deze soort zeer lange stekels. Natuurlijk 

 wordt zij niet aangeplant. 



De hier opgesomde Metroxylon-soorten zijn de eenige „echte" 

 sagobüomen; daarnaast levert alleen de Arenga saccharifera, 



