108 21. PALMAE. 



Pohon safréroe (Amb.) Sèho (Mol.) — Atjeh: Djoek, — 

 Gajü Pang<ro/i—Ba\aksch: Bugot (Mand), Bargot (Mand), 

 Po/fl (Dair) — Lamp: Anaoe, Hanaoe, — Soend: Kawoeng, — 

 Jav: Aren, Lirang (O. Java), Nanggoeng — D3i]diksQ\\: 

 Boehoe (Kat), Hanaoe (Samp) — Makas: //2/-o^ — Boeg : 

 Inroe — Kleine Soendaeil: Z:?o/?^MTim), Afo/t-fl (Sawoe), Mzo 

 (Bima), Pola (Soembawa). 

 Welbekende vederpalm, 10— 15 M. hoog, de Saguerus van 



Voorkomen. Rumpliius (1 — 57), door den gelieelen archipel veelvuldig van 

 af zeehoogte tot in het gebergte in het wild voorkomend en 

 ook meer en meer in tuinen en op erven gecultiveerd. Holle 

 raadde hem te planten langs de akkers op een afstand van 10 

 voet, in ruime plantkuilen en vermeldt als iets bijzonders de 

 aanwezigheid in het üaroetsche, ruim 2000 voet boven de zee, 

 van geplante boomen, die reeds op 10 a 12-jarigen leeftijd tapbaar 

 waren. (Tijdsch. v.N. en L. in N. I. dl. 23—^1878 bl. 437). 



Wortels. Van de wortel-vezels worden de mutsvormige hoofddeksels, 



door Gorontaleezen van hoogen stand gedragen, gevlochten en 

 voor het zelfde doel worden zij, met paardenhaar vermengd, ge- 

 bruikt in Zuid-Celebes. Men zou er ook hengelgaren van ver- 

 vaardigen (de Clercq, Plantk. Wdb. 332). 



IJe wortels van den arenboom vergruizen blaassteen zegt Mevr. 

 Kloppenburg. 



Hout. Het hout is dun, doch zeer hard en wordt gebruikt voor wandel- 



stokken. De gespleten stammen worden veel benut als goten. 



Sago. Als leverancier van sago neemt deze boom geen groote plaats 



in, hoewel de sago-bereiding daaruit zeer verbreid is; behalve van 

 West-Java is het gebruik van Arenga-sago bekend uit de bergstreken 

 van Midden-Sumatra en evenzeer uit het Oosten van den archipel. 

 Het merg des stams, zegt Hasskarl (Het Nut, No. 1 5), wordt gestampt, 

 dan in water uitgewasschen, dit weggegoten en het bezinksel be- 

 waard, hetwelk een vrij goede sago oplevert, die hoofdzakelijk dan 

 door den bergbewoner wordt gebruikt, wanneer door vele regens de 

 rijst op zijn gogo's niet is geslaagd. Herhaaldelijk kan men waar- 

 nemen (Teysmannia bl. 558), dat in bergstreken ten gevolge van 

 gebrek aan rijst het merg van den aren wordt genuttigd, gewoonlijk 

 met het treurige gevolg, dat ernstige buikziekten ontstaan 



De productie van aren-sago is niet belangrijk en wordt geheel 

 ter plaatse verbruikt (gebak, stijfsel); uitvoer ervan heeft niet 

 plaats. Fortgens deelt in het Sago-bulletin (No. 44) van het Ko- 

 loniaal Museum (bl. 103) mede, dat een sago-etende bevolking niet 

 dan noodgedwongen overgaat tot het winnen van het zetmeel van 

 de Arenga, die zich veel moeilijker Iaat bewerken dan de echte 

 sagoboom, doordat de door het merg loopende vezels veel har- 

 der zijn en bovendien de opbrengst slechts ca 1/5 deel bedraagt. Ook 

 in smaak staat de Arenga-sago achter bij de echte. Voor de be- 

 reiding van zetmeel komt de aren in aanmerkirig wanneer de eerste 

 kolf zich vertoont. 



F'aimwijn. Van oucindig grooter bt-teekenis is het sap, dat getapt wordt uit 



de manlijke (door den inlander echter beschouwd als de vrouwelijke) 

 bloeiwijzen. Een levendige beschrijving daarvan, betrekking heb- 

 bend op de Molukken, vindt men in het Sago-bulletin voornoemd, 



