ARENGA. 109 



terwijl het tappen in de Soenda-landen uitvoerig is behandeld in de 

 monographie van Üe Bie in hetTijdschr. v. h. B. B. 1892 bl. 161 en 

 door Pleyte in het Tijdschr. v.T.L. en Volkenkunde dl. 59 — 1906 

 — bl. 591. Een beknopt overzicht geeft Prinsen Geerligs in v. 

 Gorkom's O. 1. Cultures II bl. 154. Een uitmuntende, nog steeds 

 actueele beschrijving vindt men voorts bij Rumphius, waaraan het 

 volgende wordt ontleend. Na eerst te hebben beschreven de vrucht- 

 trossen, die het eerst en uit de kruin te voorschijn komen (zie Vruch- 

 ten), zegt R, dat de boom daarna nog vele andere trossen uit den stam 

 voortbrengt, zijnde insgelijks afhangende stelen, in 12 a 15 andere 

 verdeeld, 3 a 4 voet lang, waaraan wassende kleine bezien, gelijk half 

 rijpe eikels, eerst bruin en daarna geel, die zich openen in drie deelen 

 en van binnen vele draadjes vertoonen met een overvloedig geel 

 stof bedekt, 't welk vallende op de aarde, dezelve geel kleurt. 

 Als dit gele stof valt, wordt de steel voor rijp en tot tappen be- 

 kwaam gehouden. Hoe ouder de boom wordt, hoe lager deze tros 

 aan den stam voorkomt, totdat hij eindelijk 3 a 4 voeten boven 

 den wortel wordt gezien. Dan houdt men den boom voor afgeleefd, 

 van zijn vocht beroofd en tot tappen onbekwaam. 



Om den palmwijn te winnen, wordt de dikke steel van den 

 bloemtros, als de "bezien" beginnen open te gaan, drie dagen 

 lang met een licht stuk hout zoodanig geklopt, dat hij wat week 

 en murw wordt en meteen aan een daarboven staanden bladsteel 

 vastgebonden, blijvende echter nog wat afhangen. Door dit kneuzen 

 of kloppen wordt het sap naar de gekwetste partij gelokt. De 

 steel wordt nu kort achter den tros afgesneden en onder het 

 einde eenig vat gehangen, meest een lid van een bamboe, waar 

 bovenop een blad wordt gebonden om het invallen van vuil te 

 beletten. Deze vaten maakt men twee maal per dag, 's ochtends 

 en 's avonds, leeg, doch de boomen geven den drank wat on- 

 gelijk; de nieuwe, die pas geopend zijn, druipen het overvloedigst. 

 Het tappen of teiferen van den Saguerus duurt aan een stengel 

 van jonge boomen wel 5 a 6 maanden, doch in het gemeen gaat 

 het niet boven de vierde maand. Als nu de eene stengel ophoudt met 

 druipen, zoo neemt men weer een anderen van den zelfden boom, 

 want een boom kan er verscheidene tegelijk hebben of anders 

 wacht men tot een nieuwe tros taprijp is. 



Het aantal variatie's in de wijze, waarop men aan het begeerlijke 

 palmsap weet te komen, is zeer groot. Zoo wordt in Koorders' 

 Minahassa bl. 288 medegedeeld — op Noord-Celebes wordt de 

 Arenga in ongemeen groote hoeveelheid aangetroffen — dat daar 

 lieden, die zich tijdelijk op een plek in het bosch ophouden, de 

 vezels, die den stam omgeven, aansteken en daardoor den sap- 

 stroom forceeren, of wel — wat nog vlugger werkt — een op een 

 helling staanden boom vellen, zoodanig, dat de kroon lager komt 

 te liggen dan de stam. Na tegen het ondereinde van den 

 stam met houten hamers te hebben geslagen, kapt men den 

 top af en vangt het uitvloeiende sap op. De Clercq zegt, dat 

 in de Bataklanden het sap wordt gewonnen door een mesje met 

 een vlakke punt in den stam te drijven en op het heft te kloppen. 

 Wat de opbrengst betreft bij geregeld tappen: het ontbreekt 

 niet aan opgaven, dat een boom zoo en zooveel bamboekokers 



