110 21. PALMAE. 



oplevert, doch van opgaven in standaardmaten is er mij slechts 

 een bekend, n.1. van "Ö. A. Barnaby Lautier, gepubliceerd in het 

 Tijdschr. v. N. en L. in N. 1. dl. 41 — f890 — bl. 95. Daar 

 wordt vermeld, dat op 3000 voet hoogte de aren bloeit op ca 

 16-jarigen leeftijd en op 1800 voet op 12 a 13-jarigen leeftijd. 

 Op laatst genoemde hoogte produceert hij het meest, op eerstge- 

 noemde het langst; in hooge streken kan hij 4 jaar, in lage ge- 

 durende 3 jaar worden getapt. Bi] eerste tapping geeft hij het 

 meeste en ook het suikerrijkste sap. De eerste bloemstengel levert 

 gedurende gemiddeld 2'/2 maand per etmaal 7 Liter sap. Is de eerste 

 stengel door het gestadig afsnijden van schijfjes geconsumeerd, 

 dan kan men bij sommige boomen reeds dadelijk overgaan tot het 

 tappen van een tweeden steel, bij andere boomen daarentegen moet 

 men eenigen tijd, tot 3 maanden toe, wachten. In het geheel kan 

 men van 3 tot 10 bloeiwijzen tappen; gemiddeld is te rekenen 

 op een zestal. De tweede en volgende trossen leveren gemiddeld 

 gedurende 45 dagen elk 5'/2 Liter sap per etmaal. Deze waar- 

 nemingen werden gedaan te Soekaboemi. 



Het palmsap, versch uit den boom komende — vervolgt Rum- 

 phius — is klaar, een weinig dikker dan de klappertoewak, maar 

 als het staat, wordt het wat troebeler en witter, gelijk het ook 

 scherp op de tong bijt. Versch en zoet wordt het (in de Moluk- 

 ken) weinig gedronken, omdat men het dan houdt voor onge- 

 zond, den buik te loslijvigmakende.Echterheeftmenervaren.dat 

 vele menschen, die niet wel eenige purgatie kunnen innemen, of 

 bij ingenomene geen baat vinden, treffelijk en zonder moeite ge- 

 purgeerd worden, als zij nuchteren van dezen verschen most een 

 goeden dronk doen 



Op Java en Bali is het sap veel dikker en vetter dan op Am- 

 bon, weshalve het op die eilanden meest wordt gebruikt om er sui- 

 ker van te maken. 



Van de zoete sagoeer maakt men azijn, als van de toewak van 

 den klapper, door de potten wel dichtgestopt in de zon of op 

 een warme plaats te zetten en daarin eenige zaadkoeken van 

 Hornstedtia elongata. Val te doen, waardoor het verzuren verhaast 

 wordt. Onder bijvoeging van suiker wordt uit den palmwijn door 

 de Chineezen ook arak gestookt (Rumph.). 



Het zoete palmsap wordt in de Indische broodbakkerijen ge- 

 bruikt bij het bereiden van het deeg. De kokers, waarin het wordt 

 opgevangen, mogen dan echter niet — zooals anders op Java gebrui- 

 kelijk is — worden uitgerookt of gekalkt, met het oog op de zui- 

 verheid van den smaak en het doel, waarvoor men de lëgén ge- 

 bruikt, n.1. om het deeg te doen gisten. Van der Burg (Genees- 

 heer lil bl. 129) zegt, dat versche palmwijn vooral wordt aanbe- 

 volen aan lijders aan Indische spruw, die daarvan 's morgens 

 vroeg een, hoogstens twee bierglazen moeten drinken. Ook wordt 

 het gebruik aanbevolen bij longtering, dysenterie en hemorrhoiden. 

 Verder wordt op Java het zoete sap zeer veel gedronken bij wijze 

 van versnapering. 



Oeconomisch 'het meest belangrijk is de zoete palmwijn voor de 



Faimsuikcr. productic vaii areusuikcr, die geuriger is dan de inlaiidsche suiker, 



bereid uit rietsap en op de inlandsche markt een hoogere waarde 



