ARENGA. UI 



heeft dan deze. Verwijzende naar de reeds bij de sapwinning 

 vermelde publicatie's kan hier worden volstaan met een aan Pr, 

 Geerligs ontleende korte beschrijving van de wijze van bereiden. 

 Men dampt het sap in een ijzeren pan in, schuimt het boven- 

 drijvende vuil voorzichtig af en gaat met koken zoolang voort tot- 

 dat de vloeistof stroopachtig en helder bruin is geworden. Om 

 overkoken te voorkomen brengt men een weinig van een olie- 

 houdende stof in de kokende massa, bijv. gemalen en met water 

 fijngewreven kemiri of ricinuszaden of geraspte klapper, of wel, 

 men hangt een mand in de pan, die de opstijgende schuimmassa 

 verdeelt. Wanneer de stroop zoover is ingedampt, dat een daaruit 

 genomen druppel, in water geworpen, hard en vast wordt, 

 neemt men de gekookte massa uit de pan, wrijft ze in een an- 

 dere pan totdat zij kristalliseert en lauw wordt en laat haar dan 

 in vormen tot een hard lichaam stollen. Somtijds bestaan de vor- 

 men uit een halven klapperdop, somtijds uit een stuk van een 

 bamboelid en dikwerf giet men de massa in een bamboe ring 

 van 2 a 3 cM. hoogte, die door middel van een lus grooter 

 of kleiner kan worden gemaakt. Gewoonlijk draagt men zorg de 

 vormen niet in eens vol te gieten, doch vult ze geleidelijk, ten 

 einde te voorkomen dat de massa gaat schuimen en over den 

 rand van den vorm heenloopt. Somtijds worden de platte koekjes 

 (gandoe) in stapeltjes van 5, 8 of 10 stuks verpakt; groote schij- 

 ven goela djawa gaan in pakken van twee, terwijl de in bamboe 

 geledingen gegoten stukken (gendoel) in tjangkoewang-hVd^txiiw 

 worden verpakt. 



De opbrengst aan suiker geeft B. Lautier als volgt aan: het 

 sap van de eerste bloeiwijze levert per 7 Liter 2 kati suiker, 

 dat van de volgende stengels per 5V2 Liter 1 kati. Op grond van 

 deze gegevens wordt de suiker-productie van den boom gedu- 

 rende zijn geheelen levensduur becijferd op 3,75 picol suiker ter 

 waarde — in den kleinhandel, waarvoor deze suiker is bestemd — 

 van f 28. — . Prinsen Geerligs echter stelt (bl. 162) de waarde van 

 de suiker per boom en per jaar op f 30. — , welk verschil bij 

 een onveranderde marktwaarde van de suiker, moeilijk te ver- 

 klaren is '). De productie-kosten dezer suiker bestaan uit een niet 

 te begrooten bedrag aan arbeidsloon en verder voornamelijk uit kos- 

 ten van brandhout voor het indampen van het sap. Lautier beweert, 

 dat als de brandstof niet om niet te krijgen is, het voordeel der 

 bereiding niet groot kan zijn, daar te Soekaboemi de kosten van 

 de vereischte hoeveelheid brandhout bij aankoop ongeveer even- 

 wicht maken met de waarde der verkregen suiker. Hoewel Prin- 

 sen Geerligs de opbrengst per boom eenige malen hooger stelt 

 dan B. Lautier, is ook hij van meening, dat het bereiden van 

 suiker slechts zeer matige inkomsten oplevert. Nochtans is de 

 niet onder cijfers te brengen productie van arensuiker voor de 

 inlandsche consumptie zeer aanzienlijk. 



'). Het Mindere-Welvaart verslag, Handel en Nijverheid Batavia — bl. 11, 

 vermeldt, dat in Krawang bij eerste tapping een goede boom per dag een 

 waarde van f 0.30 aan suiker oplevert, terwijl de kosten van liet daarvoor 

 benoüdigde brandhout 5 cent bedragen. Van zoo'n boom zou men per 

 jaar f 30. — winst maken. 



