112 21. PALMAE. 



sagoeer. Gegist, al of iiiet bittergemaakt, is het palmsap in liet oosten van 



den archipel de nationale drank bij uitnemendheid, die echter ook 

 in het westelijk deel geenszins wordt versmaad. Koorders zegt dat 

 hij in de Minahassa inlanders sprak die beweerden steeds sagoeer 

 en bijna nooit water te hebben gedronken en dat dus daar de 

 sagoeer is, wat de lichte landwijn is voor vele streken in Zuid Frank- 

 rijk. In het binnenland drinkt men hem wit, onvermengd, te Menado 

 bitter gemaakt met de schors van Carapa. Ook Fortgens (zie boven), 

 een zendeling, van wien men dus eerder een streng oordeel ten op- 

 zichte van een alcoholischen drank zou verwachten, spreekt de over- 

 tuiging uit, dat dit „door de natuur zelve gegeven sap den onbe- 

 dorven inlander niet demoraliseert". Op Halmaheira schijnt echter 

 het sap zoo van den boom te worden gedronken, terwijl de sagoeer 

 der Molukken een minder onschuldige verkwikking moet zijn dan 

 het rinsche paimsap, dat ook in West-Java genoten wordt als ape- 

 ratief. Zooals alle andere genotmiddelen vindt deze sagoeer zijn 

 bestrijders en zijn verdedigers. In zijn gewonen boeienden trant 

 verhaalt Rumphius het volgende over dezen drank. 



Om de sagoeer tot het ordinaris drinken bekwaam te maken,- 

 giet men hem in groote potten (tempajang) en doet daarin een 

 paar bundeltjes klein gesneden wortels van een wilden boom, 

 sesoot genaamd, wordende van dezen wortel de sagoeer nog dik- 

 ker, witter en bijna waterige melk (zoo men er wat rijkelijk o/ba^ 

 sagoeer ') in doet, wordt hij geelachtig) voorts aangenaam met 

 een merkelijke samentrekking of wrangigheid, dewelke maakt dat 

 iemand de bitterheid niet tegenstaat, in 't schenken moet hij wat 

 springen gelijk rijnwijn, doch niet schuimen. De Europeesche 

 nieuwelingen kunnen vooreerst geen smaak in dezen drank krijgen, 

 ja houden den neus toe als ze den beker aan den mond zetten, 

 opdat ze zijn sterken en bitteren reuk niet gewaar zouden worden, 

 maar het is te verwonderen dat deze afkeerigheid bij de Euro- 

 peanen zoo licht overgaat en zij denzelven zoo haast en graag 

 ieeren drinken, niettegenstaande hij zoo wrang en bitter is. Ja 

 daar zijn in Ambon personen en daaronder van hooge kwaliteit, 

 die hem liever drinken dan Spaanschen wijn. Ook maakt hij zoo 

 vaardig en aardig dronken als de beste wijn 



De drank op zich zelf, wanneer zijn slapmakende en koude 

 eigenschappen door den bitteren en wrangen wortel van den sesoot 

 getemperd zijn, kan men geenszins ongezond achten, want die 

 hem matiglijk als tafeldrank gebruiken ^) gevoelen dat hij de maag 

 versterkt en lust tot eten verwekt, doch bij past beter voor sterke, 

 robuste lichamen die arbeiden moeten, dan voor degenen die een 

 stil en ledig leven voeren. Misbruik des sagoeers is echter zeer 

 schadelijk: als men hem dagelijks te veel of buiten nooddruft 

 drinkt, vergaat de eetlust en het lichaam vervalt in een kwade 



') In Teysmannia 1901 bl 84 zegt Smith, dat de hcstc soort \s obaf sagé- 

 roe lémon=Garc\ma picrorhira, Mii/. Dezelfde naam wordt ook opgegeven 

 voor de Sesoot. 



^) Dit is waarschijnlijk wel wat uit den tijd ; sagoeer of tocwak keras, 

 zooals bij op Java heet, is wegens zijn goedkoopte een geliefkoosde be- 

 dwelmende drank voor weinig bemiddelden als soldaten en zeelieden. 



