ARENGA. 113 



gesteldheid. Sagoeer maakt mede een pijnlijke dronkenschap met 

 weedom in het hoofd. De inlanders voelen bij veelvuldig gebruik 

 minder letsel, omdat zij gewend zijn te werken. 



Rumphius somt nog een reeks van andere basten, wortels enz. 

 op, die gebruikt worden om den sagoeer een bitteren smaak te 

 geven, welke ik echter thans nog niet met voldoende zekerheid 

 kan identificeeren. Bisschop Grevelink vergelijkt deze toevoeging 

 met het gebruik van hop in de brouwerij. 



Het palmiet is volgens Rumphius eetbaar, doch wateriger dan Paimict. 

 dat van den klapper. Hasskarl (Het Nut, No, 15) roemt het als een 

 zeer lekkere toespijs bij de rijst. 



Volgens denzelfden schrijver zijn de nog niet geopende bladeren Bladeren. 

 in gebruik als wikkelblad voor inlandsche sigaretten, schoon min- 

 der gezocht dan die van den Nipa. In West-Java worden echter 

 geen andere voor daoen roko gebruikt. 



In de Soenda-landen wordt van de bladvinnen touw gedraaid. 

 Van de bladnerven worden grove bezems vervaardigd ; zij zijn ook Nerven, 

 geschikt voor ijl vlechtwerk, als boodschapmandjes e. d. Zij 

 zijn vrij rond, dun, doch spits toeloopend en geel tot bruin van 

 kleur. Men snijdt ze uit de bladvinnen en schraapt ze vervolgens. 

 Op de Vezeltentoonstelling te Soerabaja in 1911 was een werk- 

 plaats, waar de bladnerven werden gespleten en de strookjes 

 gebruikt voor klein vlechtwerk als sigarenkokers. Van praktische 

 beteekenis schijnt dit echter niet te zijn. 



Tusschen de bladstelen, bij hun oorsprong — aldus Rumphius indjoek. 

 — vindt men een stof van enkel haren, zeer natuurlijk het paar- 

 denhaar gelijkend en gewonden om vele stokjes, die als pijlen 

 overeind staan en een stroohalm dik, benevens een el lang zijn. 

 Uit die zwarte haren, gëmoetoe, wordt niet alleen allerlei klein 

 touwwerk gevlochten, maar ook dik ankertouw geslagen, dat in 

 zeewater schier onvergankelijk is. Men maakt er ook zeer bruik- 

 bare bezems en borstels van. Gebrand verspreidt deze gëmoetoe 

 een niet onlieflijken geur (Rumph.). Over deze doek of indjoek spre- 

 kende, zegt Hasskarl, dat men dezelve aanwendt tot het over- 

 dekken van met atap gedekte daken, waardoor deze een groote 

 duurzaamheid bekomen, doch ook (bijzonder in het begin) brand- 

 gevaar opleveren. Met kalk vermengd plaatst men haar daar, waar 

 houten stijlen moeten worden gezet, om deze te beschermen tegen 

 witte mieren. 



De Ned. Maatschappij ter bevordering van Nijverheid publi- 

 ceerde in haar Tijdschrift 1867 bl. 131 de resultaten van een onder- 

 zoek naar de bruikbaarheid van deze vezelstof voor industriëele 

 doeleinden. Naar de meerendeels ongunstige rapporten wordt hier 

 kortheidshalve verwezen. Men vindt echter ook daarin het ver- 

 moeden geopperd, dat de vezel te benutten zou zijn om paarden- 

 haar te vervangen en gewezen op de bijzondere geschiktheid 

 om als drooglijnen in de papierfabrieken het z.g. vijgetouw 

 te vervangen en ter bekleeding van telegraafkabels. Voor dit laatste 

 doel bleek de gëmoetoe gunstige eigenschappen te bezitten. Een 

 proefneming wordt in dat zelfde deel uitvoerig beschreven (bl. 261); 

 de bekleeding met gëmoetoe-garen van een kabel, gelegd tusschen 

 Anjer en Telok Betong, verkeerde na een jaar in uitmuntenden 



