130 21. PALMAE. 



dampt tot suiker. Ook stoken de Chineezen er arak uit en wordt er— 

 ais besclireven bij Arenga saccharifcra — azijn van gemaakt. Pas uit- 

 gevloeid is het sap klaar als water, doch daarna wordt het wei- 

 achtig, zeer smakelijk en zoeter dan het water in de noot, met 

 een aangename scherpte op de tong bijtende. Zijn zoetigheid be- 

 houdt het echter niet boven een dag; daarna wordt het zuur en tot 

 drinken onbekwaam, inzonderheid als de bamboe's, waarin men het 

 opvangt, goor zijn, gelijk men ze tot dien einde al willens laat wor- 

 den, omdat de drank goor moet zijn, dien men zoowel tot arak- 

 stoken als azijn maken gebruikt. Maar als men het tot drinken 

 bekwaam wil hebben, zoo moet men versche bamboe's nemen en 

 die dagelijks uitspoelen en dan kan het nog niet boven een 

 etmaal zoet blijven. 



De droesem dien de toewak in de vaten zet, met het onderste 

 van den drank, is bekwaam om deesem van te maken of bij de 

 broodbakkers als gist te gebruiken. 



De toewak wordt ten slotte gebruikt om allerlei medicinale wor- 

 tels en kruiden daarin te koken, want hij trekt derzelver kracht 

 beter uit dan gewoon water, 

 paiiniet. Hct paluiiet beschrijft dezelfde auteur zeer juist als een spier- 



witte massa „omtrent de lengte van drie voeten recht in den top, 

 gemaakt van vele dunne vellen, op malkander gerold gelijk een boek 

 papier, zeer teer en malsch, van smaak als versche hazelnoten". 

 Het is een gezochte lekkernij. 

 Bladeren. Dc bladvinncu, jong en oud, dienen tot allerlei vlechtwerk voor 



kortstondig huishoudelijk gebruik; van de nerven daaruit maakt 

 men bezems en vlechtwerk als van Arenga en Nipa; zij zijn fijner en 

 korter dan van de Arenga saccharifera. 

 Bloemen. Hct jougc blociscl, uit de scheede genomen en met lontarsuiker 



gekauwd, alleenlijk het sap inslikkend, geneest volgens Rumphius 

 gonorrhee. 

 B'oemscheede. De blocmscheede wordt o.a. in dunne reepjes gesneden, ineen 

 gevlochten en gebruikt om te binden: droog levert zij een ma- 

 teriaal voor lonten en toortsen. 

 Vruchten. Volgcus Hasskarl (Het Nut, No 434) worden de afgevallen jonge 



vruchtjes, gedroogd en gestampt, gesmeerd op een soort van groote 

 schurft, radek, die daardoor spoedig opdroogt. Daarbij werd in 

 handschrift door Scheffer de aanteekening gesteld, dat deze 

 vruchtjes, met poelasarie en water fijn gewreven, heilzaam zijn 

 bij chronische diarrhee en dysentrie, uitwendig — met aromatica 

 en arak — ook worden gebruikt tot het inwrijven van zuchtig 

 opgezwollen ledematen. 



De vruchten, aldus het nog steeds actueelc bericht van Rumphius, 

 geven velerlei nuttigheden. 

 Vezels. De harige bolster van de oude noten, in water geweekt 



en wederom gedroogd, is bekwaam om velerlei touwwerk van 

 te slaan. Deze touwen worden door zout water bewaard, doch 

 door zoet water bederven zij. Hetzelfde werk dient ook om 

 vaartuigen daarmee te breeuwen, dewijl het in water opzwelt 

 (Rumph.). 



De vezels, beter vezelbundels, uit den klapperbast zijn van ver- 

 schillende geaardheid: de stijve, gestrekte vezels zijn bekend als 



