COCOS. 131 



borstel-vezels {bristle fibre), de lange, soepele: als spin-vezels en 

 de korte als matras-vezels. De eerste, meest waardevolle, dient 

 voor de fabrikatie van borstelwerk, bezems enz., de tweede voor het 

 draaien of spinnen van kokosgarens en hetgeen daarvan wordt 

 vervaardigd en van touw, de matrasvezel voornamelijk tot opvul- 

 materiaal. Het kurkachtige afval heeft geen toepassing, tenzij 

 dat het, geperst tot een op turf gelijkende substantie, kan dienen 

 als brandstof (zie de lijst der in het Museum aanwezige arti- 

 kelen). 



Uitvoerige gegevens, ook oeconomische, omtrent de bereiding 

 van klappervezel, zooals die plaats vindt in Midden-Java (en 

 elders) vindt men bij R. T. A. Tirto Koesoemo, die de discussies 

 over de klappervezel inleidde op het Vezelcongres te Soerabaja 

 in 1911. Men legt den klapperbast (sëpët) met de bolle zijde op 

 een cylindervormig houten blok of dikke plank, om hem meteen 

 houten stamper los te stampen. Vervolgens wordt hij gedurende 

 12 uur geweekt om de latèk — de meelachtige stof die de af- 

 zonderlijke vezelbundels omgeeft — en het buitenste schilletje 

 van den bast, te kunnen verwijderen. Dit geschiedt door de ge- 

 weekte massa nogmaals en herhaaldelijk te stampen, terwijl boven- 

 bedoeld velletje met den nagel wordt afgetrokken. Na uitwringen 

 wordt de sëpët gedroogd en daarna zoo lang met de hand op 

 een houten plankje gewreven, tot de latëk geheel is verwijderd. 

 Van de zuivere vezel worden dan met de hand verschillend 

 touwwerk en borstelwerk vervaardigd. De inleider kwam op 

 deugdelijke gronden tot de — onbestreden — conclusie, dat er geen 

 mogelijkheid bestaat dit bedrijf tot ontwikkeling te brengen, tenzij 

 de vezelafscheiding en het vervaardigen van de garens, mecha- 

 nisch kan geschieden. 



Een poging, om het stampen van de basten ter afscheiding van 

 de vezels, te vervangen door uitkammen met een zeer primitieven 

 penduivel, had geen succes. 



Het bereiden van borstelvezel met matrasvezel als bijproduct 

 is, blijkens het Jaarboek van het Dept. van Landbouw 1905 bl. 

 15, beperkt tot Ceylon. De daar overal gevolgde werkwijze is, dat 

 de basten worden geplet door gegroefde walsen en dan in hou- 

 ten of ijzeren tanks gedurende ca 6 dagen in zoet water worden 

 geroot. Zijn de basten week genoeg geworden, dan worden zij 

 uitgewrongen en in dezen halfvochtigen toestand uitgekamd, door 

 ze te drukken tegen een sneldraaienden, met punten bezetten, 

 cylinder. is de eene helft van den bast uitgekamd, dan wordt 

 deze omgekeerd en de andere helft op dezelfde wijze behandeld, 

 zoodat de werkman de borstelvezel in de hand houdt en de ma- 

 trasvezel onder de machine ligt. De borstelvezel wordt gedroogd, 

 nog eens nagekamd ter verwijdering van de kortere stukjes (men 

 verlangt borstelvezels in geen kleinere lengte dan 26 cM.), en in 

 bosjes gebonden. De matrasvezel wordt gezeefd, gedroogd en 

 in vierkante balen geperst. Soms wordt de borstelvezel gezwa- 

 veld en ook wel eens zwart geverfd. 



In Eng. Indië vooral op de Malabarkust, en op Ceylon in de 

 Galle-districten, geschiedt het afscheiden der voornamelijk voor 

 het bereiden van cocosgaren bestemde vezel, op primitiever wijze, 



