156 23. ARACEAE. 



voet langen stam ter dikte van een been. Die stam ligt voorliet 

 grootste deel op den grond, aan het eind een weinig opgericht 

 en dezen vorm houdt men voor beter dan dien, waarvan de stam 

 tendeele overeind staat. Den geheelen archipel door wordt hij 

 ciiiiiiur. geplanr, in het bijzonder in het oostelijk deel, waar de rijst schaarsch 

 is. De bewoners van Tenimber en Seroea zijn het meest ervaren in 

 het planten ervan. Men moet ze telen op plaatsen, waar men 

 allerlei ruigte, afval, veegsel en asch neerwerpt, de uitloopers en 

 bloemen naarstig wegnemen en zorgen, dat de bladeren niet door 

 rupsen of hoenders worden beschadigd, daar dan de stam dun 

 blijft. Hij inoet eenige jaren staan, eer hij groot genoeg is om af 

 te snijden. Bij toenemenden ouderdom neemt de scherpte af. 

 stam. Die stam, van buiten ruig, zwartbruin, van binnen wit en droog, 

 wordt gegeten. Hij wordt eerst schoongemaakt, dan in stukken 

 gesneden, in water afgekookt en ten tweede male gekookt in 

 vleeschnat of klappermelk. Ook bakt men wel schijven ervan 

 in klapperolie, wat ook een goede spijs is (Rumph). 



Volgens Hasskarl's Nut (No. 803) wordt de stam van Scnté 

 geschild, in stukken gesneden en gaar gestoomd en staat in smaak 

 gelijk met Colacasia antiquorum, Schott. Ook worden schijven 

 daarvan in de asch gebraden en met zout gegeten. 



Van der Burg (Geneesheer lli bl. 261) bericht, dat de fijnge- 

 sneden wortels en bladeren uitwendig worden gebruikt tegen 

 gewrichtslijden en dat het sap uit de bladstelen tegen hoest wordt 

 Sap hiadsteicn. gebezigd. Dr. Boorsma deelde mij mede, dat dit sap, toewak 

 sènté, in willekeurige hoeveelheid wordt gedronken, evenals ioc- 

 wak bamboe, het water uit bamboestengels. Het wordt verkregen 

 door een blad af te snijden en het sap, dat langzaam uit den 

 doorgesneden bladsteel druppelt, optevangen in een daaraan ge- 

 bonden flesch of kommetje. In den loop van één nacht leverde 

 een bladsteel bijna '/j L. helder vocht en een andere steel van 

 dezelfde plant gaf te gelijkertijd nog ca 200 ccM. 

 Vormen. Naar de kleur v'an de stelen onderscheidt Rumphius den tammen 



Arum in een zwarte, bruine en witte soort. De bira poetih \shct 

 scherpst van smaak en het minst geschikt om te eten, terwijl de 

 bira itam en de daarvan weinig verschillende blra mérali bij 

 goede cultuur bijna in het geheel niet scherp zijn. 



Te Batavia en Buitenzorg onderscheidt men de Scnic \\\ Scnte 

 poetilï (bodas) en S. lütum (hideung). Ook een roode vorm (merah, 

 beureum) schijnt bekend te zijn, doch van belang is alleen de 

 Sènté poetih, die gegeten wordt; in tegenstelling met Rumphius' 

 mededeelingen worden de andere oneetbaar genoemd. 



In het MustuM. 



Mus. No. 7Ü95 Scntc hodas — Buitenzorg. 



Colocasia antiqiiorum, Schott. 



Volksnamen, Mal: Botang, Kéladi, Kimpocl (?), 'A//é's— Jav : 

 ra/es— Bal: Kéladi— Msik: Aladi, Kéladi— AU. Amb: /na, 

 /«ö«— Banda: A't'c/oc— Ternate: Iicté—N[\\mh: Béte, Koladi, 

 Talé. 

 De Caladium sativum, zegt Rumphius (V-313), is een ge- 



