172 37. STEMONACEAE — 38. LILIACEAE. 



overeen met de vorige en wordt op Ambon veelvuldig in het wild 

 gevonden in het kreupelhout of de boschzoomen. 

 Wortels. De wortels zijn van boven smal en worden allengs dikker, doch 



nemen schielijk wederom af in dikte, uitloopende in een dun wor- 

 teltje; zij zijn ruim een voet of een el (leboog) lang en nauwelijks 

 twee vingers dik, uit- en inwendig wit, onaangenaam van reuk 

 en smaak. Door het hart gaat een taaie vezel. Zij hangen bij 20, 

 30, tot 50 toe bij elkaar aan één stengel en kunnen tezamen wor- 

 den uitgetrokken. Gezamenlijk zijn zij zoo zwaar, dat een man er 

 zijn vracht aan heeft. 



De versche wortels, fijn gestooten, verdrijven de luizen uit de 

 kleeren en van het geheele lichaam. Versch zijn zij oneetbaar, doch 

 zij worden geconfijt, wat de Europeanen hebben geleerd van de 

 Chineezen. Men neemt de schoon gewasschen wortels, snijdt ze 

 „hoofd en staart" af, kookt ze af in water en weekt ze dan een 

 nacht of twee in kalkwater, 't welk de bitterheid uittrekt en daar- 

 van geel wordt. Daarna weekt men ze nog 6 of 7 dagen in versch 

 water, dat dagelijks wordt vernieuwd, totdat het niet meer geel 

 is gekleurd. Dan snijdt men de wortels in stukken van een vinger 

 lengte en trekt de harde vezel daaruit, waardoor de stukken wor- 

 den gekloofd; ten laatste kookt men ze op in stroop. De confi- 

 tuur is bruingeel als donker barnsteen en half doorzichtig; bijzon- 

 der lekker is zij echter niet (Rumph). 



38. LILIACEAE. 



Gloriosa superba, L, (Methonica super ba. Lam). 

 Volksnamen. Jav: Pantjing tawa, Patjing tawa, Soengsang. 

 Kruid, tot 7 M. hoog klimmend, dat hier algemeen de ongun- 

 stige reputatie bezit van buitengewoon giftig te zijn. Het gevaarlijkst 

 Wortel. zou dc wortcl ziju. Bij het door Boorsma (Plantenstoffen 111-72) 

 ingestelde onderzoek, bleek deze echter wel is waar toxische 

 eigenschappen te bezitten, doch de vrees daarvoor sterk overdreven; 

 hij behoort zeker niet tot de gevaarlijkste vergiften. 



Berichten, als vermeld door De Clercq (No. 1661), dat de 

 wortel dient tot het vergiftigen van wilde varkens en honden, 

 mogen derhalve niet zonder voorbehoud als juist worden aan- 

 genomen. 



Aan Boorsma was geen gebruik er van als artsenij op Java 

 bekend. 



Dianella ensifolia, DC. (D. j a v a n i c a, Kiint/i, D. n e m o- 



rosa, Lam, D. odorata, BI). 



Volksnamen. Mal: Tëgari—Soenó: Djamaka—]av. Kran<> 



goenoeng, Tëgari — Amb: Tênggari. 

 Onder den naam Gladiolus odoratus indicus beschrijft 

 Rumphius (V-185) een magere plant, die met weinige dunne 

 stengels opschiet tot een hoogte van een el of meer, voorkomende 

 Wortel. onder de ruigte in het gebergte. De kruipende wortel is krom, 

 droog en houtachtig, ruig en donker, nauwelijks een penneschacht 

 dik; hieraan hangen vele lange, harde vezels van dezelfde kleur, 

 waar de meeste reuk en kracht in is. Zij zijn reukeloos, doch de 



