STEMONA — PHORMIUM. 173 



gedroogde wortels geven op kolen een zoeten geur, herinnerend 

 aan brandende uieschillen. Die geur wordt echter aangenamer, 

 indien gemengd onder ander reukwerk en het maakt den geur 

 daarvan krachtiger. Tengari is dan ook een van de bestanddeelen 

 van stangi en men doet het ook onder Makassaarsche doepa, doch 

 in kleine hoeveelheid, omdat anders de lucht van gebrande suiker 

 of ajuin te veel naar voren komt (Rumph). 



Filet (No. 5079) vermeldt verder nog, dat een afkooksel van 

 den wortel wordt gegeven bij moeilijke urineloozing, druiper en 

 witten vloed, De Clercq (No. 1084), dat de wortel als rattenvergif 

 in gebruik is. 



Volgens Vorderman (Geneesmiddelen 1) wordt de te Batavia 

 voor den inlandschen medicijnhandel benoodigde ö/:ar ^^oa/-/ aan- 

 gevoerd van Palembang, Banka en Billiton en afgeleid van Dianella 

 bancana, Miq, welke opgave gewoonlijk wordt gevolgd. Boorsma 

 bijv. vermeldt in het Jaarboek Dept. v. Landb. 1906, dat de paar- 

 destaartsgewijs samengebonden Akar tëgari, wortels van Dianella 

 bancana,^ Miq, te Soerabaja boentoet koeda worden genoemd. 



Hasskarl's Nut (No. 1) vermeldt de voor reukwerk gebruikte 

 Akar djamaka of djamaka moloe onder den wetenschappelijken 

 naam van Dianella montana, BI. De vleezige wortel wordt volgens 

 Van der Burg (Geneesheer 111-127) fijngemaakt en bij lumbago 

 ingewreven. Men vindt dezen naam wel bij Miquel, doch niet in 

 Koorders'Excursionsflora, waar geen andere Dianella-soort wordt 

 vermeld dan D. ensifolia, D.C. met zijn synoniemen. 



In het Museum. 



Mus. No. 1054 Dianella bancana, AfzV/. (?) — Akar tëgari — Palembang. 

 Waarde te Palembang in April-Mei 1905, droog, ƒ 1.— 

 a ƒ 2.75. pp. 



Phormium tenax, Forst. 



In Teysmannia 1896 bl. 246 beschrijft Wigman de hiergenoemde 

 plant als een fraai gewas met 5 a 10 voet lange bladeren, dat 

 in den bergtuin te Tjibodas sedert jaren wordt gekweekt en zeer 

 goed groeit op 4000 voet en hooger. Zij behoort thuis in Nieuw- 

 Zeeland en levert van oudsher een touwvezel, bekend onder den 

 naam van Nieuw-Zeelandsch vlas. Buiten haar vaderland heeft vezelstof, 

 deze plant, als oeconomisch gewas, weinig resultaat gehad. Alleen 

 op St. Helena, waar manmoedig wordt gezocht naar bronnen van 

 inkomsten ter vervanging van die, welke de bevolking moest der- 

 ven door de opheffing van dat eiland als vlootstation van de En- 

 gelsche marine, is Phormium tenax als vezelplant in cultuur ge- 

 nomen. 



Sinds de Europeaan zich is gaan bemoeien met het winnen 

 dezer vezelstof, die voorheen alleen op primitieve wijze, doch in 

 superieure kwaliteit, werd bereid uit wildgroeiende planten door 

 de inboorlingen van Nieuw-Zeeland, heeft deze industrie tijden 

 van groote depressie doorgemaakt en tot de cultuur schijnt men 

 zich zelfs in Australië weinig aangetrokken te voelen. Een der 

 redenen daarvan moet volgens Board of Trade Journal d'^ 2 — 1 — 

 '08 bl. 10 zijn, dat de eerste bladeren kunnen worden gesneden 



