190 42. TACCACEAE — 44. IRIDACEAE. 



van geelgroene bladeren, voorkomend op de vlakke en zandige 

 Knol. stranden. De knol is twee vuisten of meer groot, van buiten kaal, 



met een vaal velletje omgeven, van binnen week en sappig. Uit 

 dien knol wordt op Soela en elders op de gebruikelijke wijze 

 Zetmeel. zetmeel bereid, dat wordt gebruikt in de plaats van — of om te 

 vermengen met — sagomeel voor het bakken van sagobroodjes. 



Somtijds wordt het zetmeel bereid door de knollen vooraf te 

 koken, waarna men ze eenige dagen in water laat weeken (Rumph). 



Tacca pinnatifida komt voor in de tropische landen van de ge- 

 heele oude wereld. De meestal uit het wild ingezamelde knollen 

 dienen overal somtijds tot voedsel, doch zij zijn sterk van smaak 

 en schadelijk voor de gezondheid, tenzij herhaaldelijk afgekookt. 

 Meer bekend is de plant als leverancierster van zetmeel, speciaal 

 op de eilanden in den Stillen Oceaan. Onder den naam van /l/r(^iv- 

 root van Tahiti en onderscheidene phantasie-benamingen komt 

 dit zetmeel wel eens naar Europa, doch nimmer in noemenswaar- 

 dige hoeveelheid. Vaak oezit het een schimmelachtigen geur, die 

 zijn oorsprong zal hebben in onvoldoende bereiding. In Tropen- 

 pflanzer 1905 bl. 120 komt een aanbeveling voor van Wohltmann 

 om proeven te nemen met de cultuur: hij noemt Tacca pinnati- 

 fida den zetmeelrijksten knol der wereld, doch het zetmeelgehalte 

 bedraagt volstrekt niet altijd het buitengewoon hooge percentage 

 van bijna 30°/o, als in de literatuur aangegeven. Men zie : Pflan- 

 zer 1905 bl. 113 (met literatuuropgave) en bl. 207. 



in Ned. Indië wordt heden ten dage dit zetmeel voor zoover 

 mij bekend behalve in het Oosten van den Archipel slechts op 

 enkele plaatsen, bijv. op Madoera, bereid. Van Kajeli ontving ik 

 een monster zetmeel van de Taa met de mededeeling, dat die 

 wildgroeiend voorkomt op de N. O. kust van het eiland Boeroe. 

 Na den bloei, die daar valt in Februari, krijgt zij knollen, die 

 worden geschild, geraspt en drie maal met water afgespoeld. Het 

 eerste spoelwater is bruingeel en scherp voor de huid. Het zet- 

 meel wordt er gebruikt voor stijfsel en gegeten als papeda of ge- 

 korreld in den vorm van boeboerne (=:parel-Scigo), Het zetmeel 

 bleek bij microscopisch onderzoek afkomstig te zijn van een Tacca 

 en dit zal wel Tacca pinnatifida zijn geweest, doch zekerheid 

 daaromtrent bestaat niet, daar geen plantmateriaal was bijgevoegd. 



In de Encyclopaedie van N. 1. wordt Leké genoemd een knol- 

 gewas, voorkomend op de Anambaseilanden (Zuid Chineesche zee) 

 op zandige vlakten; de knollen worden zoo groot als een kokos- 

 noot en leveren een smakelijk zetmeel. Bij onderzoek bleek mij 

 deze Leké of Leker de Tacca pinnatifida te zijn en de Posthouder 

 Boland der Anambas-cilanden bericlitte in Juli 1909 daaromtrent het 

 volgende: Om zetmeel van de leker te winnen wacht men totdat van 

 den aanplant een gedeelte is afgestorven, omdat dan de knollen het 

 grootst zijn en het meeste zetmeel van betere kwaliteit bevatten. De 

 knollen worden goed schoongewasschen, geschild en met een niet te 

 fijne rasp geraspt. Dan neemt men een kuip, waaropeen paar planken 

 worden gelegd en plaatst daarop een mand, voor de helft gevuld 

 met geraspte knollen. Met vooraf goed gereinigde voeten wordt 

 het raspsel nu uitgetreden onder geleidelijk toevoegen van water, 

 dat, in de kuip vloeiende, het zetmeel medevoert. Na bezinken 



