CROCUS — MUSA. 193 



In andere gedeelten van het neptunische gebergte, waar een 

 meer vruchtbare bodem wordt gevonden, heeft zich een verbazende 

 hoeveelheid wilde pisang ontwikkeld tusschen het lage struik- 

 gewas, dat de plaats heeft ingenomen der gevelde wouden. Dit 

 is o. a. het geval in de zuidelijke streken van het regentschap 

 Koeningan (residentie Cheribon) en in de districten Dajoe loehoer 

 en Madjenang (Ass. Res. Tjiiatjap). Het is een nog niet gedeter- 

 mineerde Musa-soort, die bij millioenen wordt aangetroffen op 

 de hellingen en in de dalen van een hoogte van 300 tot 1500 

 voet boven de zee. De onderzijde der bladeren, die 6 voet lang 

 en 2 voet breed zijn, is als berijpt met een witkleurige 

 meelachtige stof, welke de Javanen er afschrapen met houten 

 messen, nadat zij de pisang geveld en de bladeren, waarvan er 

 gemiddeld zeven aan een plant groeien, afgesneden hebben. 



Het vochtige meel wordt verzameld in een der bladscheeden, 

 die in schuine richting boven een vuur wordt geplaatst, waar- 

 door het was smelt en afloopt in een of ander vat, meestal een 

 klapperdop. Gewoonlijk filtreert men het vloeibare was door 

 arènvezels en verkrijgt dan bij bekoelen een zeer zuiver, hard, 

 witgekleurd was. In Midden-Java wordt een aanzienlijke handel 

 gedreven in dit product, dat door bleeken zeer wit wordt. 

 Een wilde pisang levert twee onsen (medicinaalgewicht) aan 

 was. Neemt men hierbij in aanmerking dat een gekapte pisang 

 uit denzelfden wortel weder opgroeit en er twee maal per 

 jaar kan gekapt worden, dan laat het zich begrijpen dat het 

 bereiden van dit was aan vele bewoners dezer streek een 

 winstgevend bestaan verschaft. 



Op grond van dit bericht is er herhaaldelijk navraag geweest 

 naar pisang-was, zoodat het Koloniaal Museum een halve eeuw 

 later overging tot het instellen van een onderzoek (Tijdschrift 

 der Ned. Mij. v. Nijverheid 1899 bl. 346), waarbij het 

 volgende bleek. In Koeningan komt de pisang kolè voor in bijna 

 elk bosch van eenige beteekenis tusschen 300 en 1000 vt boven 

 de zee, verspreid in stoelen van 5 a 10 planten: 100 bladeren 

 geven '/2K.G. zuiver product, doch het inzamelen van het was 

 levert zeer weinig voordeel op, zoodat het zoo goed als 

 nooit geschiedt. Mededeelingen uit Tjiiatjap vermeldden, dat de 

 pisang karet veel voorkomt in de laaggelegen moerassen, 

 doch ook in het gebergte: die uit het gebergte zouden een 

 dikkere waslaag bezitten, dan die van de vlakte. De inzame- 

 ling van was bleek ook daar niet een bepaald bedrijf te zijn, 

 omdat per man en per dag niet meer dan ^t l/8kati (ca ^/4 ons) 

 wordt verkregen, waarvoor 2 mansvrachten bladeren moeten wor- 

 den verwerkt. Het was wordt met messen van de bladeren geschraapt, 

 met water gesmolten en dan afgeschept. De waarde in loco be- 

 droeg toen slechts ƒ 0.50 per katie. Een proefzending van 500 

 K.G. werd gezonden aan een Duitsche fabriek, waarvan echter 

 het resultaat niet is gepubliceerd. Hoewel het was een hoog 

 smeltpunt bezit en voor verschillende doeleinden bruikbaar schijnt 

 te zijn, is de uiterst karige geldelijke belooning van de moeite 

 van het inzamelen oorzaak, dat het nauwelijks meer in den handel 

 bekend is. Het wordt gebruikt in het batikbedrijf. De heeren 



