194 45. MUSACEAE. 



Gebr. Hijniaiis te Semarang schreven mij in Juni 1911 daaromtrent 

 het volgende. 



Witte paraffine, Koetei- en Timor-was zouden zonder toevoe- 

 ging van een zeer hard was te dunvloeibaar zijn, waardoor 

 het straaltje was, dat uit de „tjanting" loopt, geen begrensd lijntje 

 zou geven. Om de vloeibaarheid te verminderen, wordt daarom 

 een zeer harde wassoort toegevoegd, welke bij verhitting zacht 

 smelt, niet spat en niet brandt. Op 100 katie Koetei-was wordt 

 gebruikt 1 kati pisang-was, zoodat het verbruik van hard was 

 zeer gering is. Bij Europeesche ceresine-soorten, die in gesmolten 

 staat reeds den vereischten graad van vloeibaarheid bezitten, heeft 

 die toevoeging natuurlijk niet plaats, wel daarentegen bij paraf- 

 fine. Dit plantenwas wordt nooit zuiver verhandeld, doch steeds 

 vermengd met hars en dit mengsel heeft thans een marktwaarde 

 van ƒ 90. — per pikol. Pisang-was wordt ingezameld in Banjoe- 

 mas en in eenige streken van de residentie Kedoe, terwijl de 

 markplaatsen zijn: Maos, Koetoardjo en Poerworedjo, De totale 

 opbrengst van deze streken gaat 40 pikols per jaar niet te boven. 

 De Europeesche huizen voeren, ter vervanging van pisang-was 

 de z.g. Candle Hardener in, v/aarvan de tegenwoordige en gros 

 marktwaarde is ƒ 75. — per pikol. 



Omtrent voorkomen en eigenschapen vermeldt Wijs, Vetcata- 

 logus bl. 100, dat pisang-was zich voordoet als een harde, glazige 

 massa, wit, roomgeel of lichtgroen van kleur, meer of minder 

 doorzichtig, grofkorrelig kristallijn op de breuk en bestoven, ge- 

 makkelijk tot poeder te wrijven. Smeltpunt 79 a 81", soortelijk 

 gewicht bij 15° 0.965, aschgehalte nauwelijks O.!'*,,. Het bevat 

 meestal nog vrij veel plantenfragmenten. In kokenden alcohol is 

 het weinig oplosbaar, gemakkelijk daarentegen in kokende ter- 

 pentijn-olie, zwavelkoolstof en amylalcohol. Het bevat slechts 

 zeer weinig vrij zuur. (zuurgetal 2 — 3); het verzeepingsgetal is 

 109. De verzeeping is ongemeen moeilijk. 



In het Museum. 



Vlus. No. 138 Pisang-was, monster, toegezonden door de Dordtsche 

 Petroleum Mij. te Soerabaja, zooals dat door haar werd 

 verlangd. 

 „ „ 200 Pisang-was — Keboemen — Res. Kedoe. 



a. Was, zooals door de bereiders afgel(;verd. De gehal- 

 veerde stukken toonen de verontreiningen. 



b. als voren, bij het Museum in kokend water gezuiverd 

 en (met gering sucees) in de zon gebleekt. Bij bekoeling 

 zetten de verontreinigingen zich van onderen tegen de 

 waslaag af en zijn dan gemakkelijk te verwijderen. Het 

 pulveriseeren gaat bijzonder gemakkelijk, indien het ge- 

 smolten was wordt uitgegoten in koud water. 



„ „ 462 Pisang-was, vermengd met colophonium, zooals voor- 

 komende in den handel in Midden-Java. Geschenk van 

 de Heeren üebr. Hijmans te Semarang. 



„ „ 463 Candle hardener ( = Carnauba was?), voor de batik- 

 industrie op Midden-Java ingevoerd. Herkomst als vorig 

 nummer. 



Miisa paradisiaca, L. en Musa spec. div. 



Voorkomen. De pisüüii wordt ovcral, van zeehoogte tot in het gebergte. 



