196 45. MUSACEAE. 



Het slijmerige sap van pisang kloetock gcm*:n^^d mat roei, v^orót 

 op Java gebruikt om bamboe-vleclitmateriaal zwart te i<leuren. Ook 

 gebruikt men daartoe het sap uit de bloemkolf vanp/sa/z^/on^o/: 

 (Jasper & Firngadie, Vlechtwerk bl. 71). 



De stukgekapte schijnstammen worden in de Straits gemengd 

 onder de slobbering voor varkens (Straits Bulletin 1911 bl. 150) 

 Rumphius zegt, dat het hart van den stam bekwaam is om var- 

 kens daarmede te voeren en dat het onderste daarvan, kleinge- 

 sneden en gekookt zijnde, den menschen mede tot moes 

 dient. 

 Vezel. Dg tezamen den schijnstam vormende bladscheeden der verschil- 



lende Musa-soorten en verscheidenheden, bevatten alle vezelstof, 

 die men natuurlijk herhaaldelijk heeft getracht te winnen. Men 

 heeft zelfs wel aangeraden, om de pisang met dit doel te planten. 

 In Teysmannia 1902 bl. 48 beval van Romburgh daarvoor aan 

 pisang radja en pisang soesoe, uit welke soorten de Onderneming 

 Ponowareng nabij Pekalongan 0.9^^^, van het stamgewicht aan vezel 

 verkreeg, terwijl Musa textilis, Née, de vezelpisang, in de zelfde 

 omstandigheden 2% vezel opleverde. Aangezien pisangvezel der- 

 halve alleen reeds aan bereidingskosten omstreeks twee maal zoo 

 duur moet worden als die van Musa textilis en de waarde der 

 pisangvezel zelden hooger zal kunnen zijn dan manila-hennep van 

 gelijke kleur en bereiding, is het bereiden van pisang-vezel als 

 hoofdproduct eener onderneming veroordeeld. Ook het winnen 

 der vezel uit de waardelooze stammen, die vrucht hebben gedra- 

 gen en gekapt moeten worden, schijnt niet loonend te zijn, daar 

 het nergens, ook niet in de groote centra van bananencultuur voor 

 export, geschiedt. Evenmin worden de stammen dienstbaar ge- 

 maakt aan de papiernijverheid. 



Pisangvezel, in sterkte achterstaande bij de vezel van Musa 

 textilis, Née, overtreft deze soms in fijnheid en glans. Blijkens 

 het zooeven aangehaalde geschrift van Van Romburgh schatte de 

 bevolking te Soekaboemi de vezel van de gecultiveerde Tjaoe nièng- 

 gala en de wilde Tjaoe karè hooger dan die van Musa textilis en 

 sommigen hechten bijzondere waarde aan de vezel van pisang 

 batoe die fijn, zacht en glanzend moet zijn. Voor ander dan plaat- 

 selijk gebruik wordt zij echter niet gewonnen en verdere gege- 

 vens zijn mij daaromtrent ook niet bekend. 



Ook de wilde pisangs zijn, zoowel hier als elders, voor vezel- 

 winning aanbevolen, doch verder dan tot proefnemingen hebben 

 deze het evenmin gebracht. 



Het meeste nut dat men van de bladscheeden nog heeft, is dat 

 reepen van de buitenste laag, gedroogd, op de pasars en in de 

 warongs worden gebruikt als bindmateriaal bij het inpakken van 

 gekochte waren. Zoolang dit tali pasar nog eenigszins vochtig is, 

 is het daartoe voldoende sterk. Ook worden reepen van sommige 

 soorten gebruikt tot vlechtwerk. Als dienstig daartoe noemen Jas- 

 per & Pirngadie (Vlechtwerk bl. 39) Pisang kale, P. bamban, P. 

 rantaii en P. gadang. Deze reepen zijn van nature donker en laten 

 zich diep zwart kleuren door ze eenigen tijd in de modder te 

 leggen. Zij worden, echter niet zelfstandig tot vlechtwerk gebe- 

 zigd, doch op Noord-Sumatra (Singkarak, üajolanden) gebruikt 



