200 45. MUSACEAE. 



aangenomen, dat de Indische eetbare pisang behoort tot de 

 botanische soort Musa paradisiaca, L van Schumann. Een aantal 

 vormen zijn door dezen afzonderlijk beschreven en ingedeeld. 

 Waar het echter vooralsnog onmogelijk is om zelfs de pisangsoorten 

 van Oost-Java te identificeereii met die van West-Java, worden 

 hier de botanische onderscheidingen geheel ter zijde gesteld, be- 

 houdens de alom gevolgde verdeeling van de pisangs in vruchten, 

 OofVpisang. ^'^ alleen toebereid genuttigd worden, de mcclpisangs, de eigen- 

 lijke Musa paradisiaca en vruchten, die uit de hand als ooft 

 worden gegeten, de M. paradisiaca var. sapientuni. Van 

 de op de pasars te Buitenzorg verkrijgbare pisangs reken ik te be- 

 hooren tot de ooftpisangs (Musa paradisiaca var. sapientum) P.rac/ya 

 (28.95), P. mas (24.38), P.\radja sèreh = d^ jav. P. socsoe (23.91), 

 P. ambon loemoet (22.05), P. palcmhang (2\M), P. soesoe (21.08), 

 P. radja pakocan = P. badot = P. sigocng (20.49). P. oedang = P. 

 kidang (20.38), P. ampiang (20.29), P. gënibor (18.56), P. am- 

 bon (16.43) en P. batoe =z P. bidji = P. kloetoek (13.94). Onder 

 de meelpisangs (Musa paradisiaca, L) vallen dan P. kapas (29.74), 

 P. tandoek (27.94). P. lèmpèncng (25.68), P. saboelan (23.25), P. 

 këladi (20.71) en P. këpok (20.53). Dq P. radja siam (23.66) worót 

 zoowel uit de hand, als toebereid gegeten en zou dus een over- 

 gang kunnen vormen. Trouwens, ook de P. radja, een van de 

 smakelijkste ooftpisangs, wordt ook voor allerhande bereidingen 

 gebezigd en de insgelijks reeds genoemde F. këladi wordt ook 

 wel eens uit de hand gegeten. 



De tusschen haakjes gestelde getallen geven aan de zetmeel- 

 waarde der koolhydraten, door Boorsma medegedeeld in het Jaar- 

 boekje van de Vereeniging Ooftteelt 1904/5. De verhouding tus- 

 schen zetmeel en suiker is in sterke mate afhankelijk van den 

 graad van rijpheid, zegt Boorsma ter toelichting (jaarboekje 1901 2 

 bl. 59), daar bij het rijpingsproces, ook al is de vrucht van de 

 plant verwijderd, zetmeel in suiker overgaat. Zoo werd in een 

 nog groen exemplaar van een afgesneden tros pisang radja ge- 

 vonden 25" o zetmeel en haast geen suiker; vier dagen later was in 

 een andere, inmiddels geel geworden vrucht van dezelfde sisir ruiin 

 23"/o suiker voorhanden. Bij de drie soorten, die speciaal geschikt 

 zijn om te bakken, P. këladi, P. saboelan en P. lëmpènèng, is 

 ook in het stadium van rijpheid, d.w.z. als zij als rijp worden 

 gebruikt, nog veel koolhydraat in den vorm van zetmeel aanwezig. 



De vergelijkende cijfers der koolhydraten zijn hier opgenomen, 

 omdat a priori is aan te nemen, dat te eeniger tijd de meel-fabri- 

 katie weer op het tapijt zal worden gebracht en in dit verband 

 moet er nog op worden gewezen, dat de ooftpisangs van de 

 meelbereiding niet zijn uitgesloten. Welke pisangs men daarvoor 

 zou moeten telen om met voordeel te kunnen werken, is, zooals 

 uit het voorgaande blijkt, een onopgelost probleem, doch men is 

 bij de keuze niet beperkt tot de z.g. meelpisangs. 



In het Museum. 



Vezelmonsters, afkomstig uit een collectie van het 

 Museum voor Systematische Botanie te Buitenzorg. 

 Mus. No. 3804. Musa acuminata, Co//. — A'o/t' hodas — Java. 

 „ „ 3803. „ „ —Kola hcdjo —Java. 



