MUSA - CURCUMA . 207 



planten worden volgens inlandsche opvatting tot de tëmoe- 

 soorten gerekend. 



Vooral tengevolge van de ver gedreven zucht tot specialiseeren, 

 die den inlander eigen is en die bij het minste verschil een bij- 

 zonderen naam vordert, is de kennis der inlandsche synoniemen 

 nog steeds zeer onvolkomen, mede in verband met de uiterst moei- 

 lijke determinatie der verschillende vormen. Ook de onderaardsche 

 deelen zelf zijn alleen na langdurige oefening met zekerheid uit 

 elkaar te houden. 



Curcuma aeruginosa, Roxb. 



Volksnamen. Mal: Tëmoe itam—Socnó: Konèng hideuno— 



Jav. Têmoe ireng. 



Deze tëmoe-soort wordt volgens De Bie slechts zelden gecul- cuitm.r. 

 tiveerd (Inl. Landb. 1-116). 



Het bittere rhizoom van Zerumbed nigrum wordt volgens 

 Rumphius (V-169) gedaan in het curcuma- bad om geel te verven, 

 omdat deze wortel grooter vastheid geeft aan de kleur. Men be- 

 reidt er zetmeel uit, zooals uit enkele andere temoesoorten. zetmeei. 

 Als medicinaal gebruik geeft Rumphius op, dat tëmoe itam aan Medicinaal. 

 kraamvrouwen wordt gegeven, om de kraamzuivering te bevor- 

 deren. Dit werd mij ook te Batavia medegedeeld ; de tëmoe itam 

 zou daar het hoofdbestanddeel zijn van den drank, die aan kraam- 

 vrouwen een dag of drie na bevalling wordt gegeven. Vorderman 

 vermeldt het rhizoom in Geneesmiddelen II onder No. 283. Mevr. 

 Kloppenburg noemt het bloedzuiverend en zegt, dat een papje 

 van den wortel, gewreven met klapperolie, wordt aangewend 

 tegen schurft. 



De Bie (zie boven) beweert, dat het rhizoom voornamelijk wordt 

 gebruikt als smeersel bij ontvelling en verwonding. 



In het Museum. 



Mus. No. 6367 Curcuma aeruginosa, /?oxö,— Tëmoe itam op formol— Ba- 

 tavia. 

 „ „ 6613 Pati tëmoe itam — Tjilatjap — Ros. Banjoemas. 

 „ „ 6621 Pati tëmoe itam — Poerworedjo — Res. Kedoe. 



Curcuma amada, Roxb. 



Volksnamen. Mal: Têmoe mangga — Soend: Têmoe lalab — 



Jav: Koenir poeti/i.—Maó: Têmoe paoe. 

 Hoewel deze tëmoe-soort algemeen op de pasars wordt ver- 

 kocht en als lalab en bij de toebereiding van spijzen dient, zijn 

 omtrent de cultuur geen gegevens bekend. Zij wordt echter aan- 

 geplant. 



Rumphius (V — 169) zegt, dat het rhizoom met peper en ajuin Medicinaal. 

 wordt gegeven tegen buikpijn en een opgezetten buik, Vorder- 

 man (Geneesmiddelen 11 No. 287), dat het meestal tot culinaire 

 doeleinden dient en slechts door enkele doekoens tot medicinaal 

 gebruik wordt aangewend. Dat medicinaal gebruik zou volgens 

 Mevr. Kloppenburg bestaan in dagelijks kauwen om de baar- 

 moeder te doen krimpen. Het uit den hoofdwortel bereide zet- 

 meel wordt, als dat van andere temoesoorten, door haar aanbevolen 

 bij buikziekte. 



