CURCUMA. 211 



té moe itam. + ƒ 0.50 



Keeren wij thans terug tot de koenjit. Het geheele wortelstelsel, 

 zegt Rumphiiis, schijnt te bestaan uit vele halfgesloten vuisten en 

 kinderhandjes. De wortels zijn van binnen hooggeel, gelijk het 

 beste goud, sappig en broos, van reuk geil en zoet met nog een 

 bijzonderen specerijachtigen geur en een kleine scherpigheid, doch 

 zonder eenige bitterheid. Zij verven bij het kauwen het speeksel 

 zeer geel (Runiph.). 



Het hoofdgebruik der konèng têmén wordt door Hasskarl (Het *^"bn1Jk^*'' 

 Nut, No. 657) als volgt vermeld: de knollen worden, gestampt of 

 geraspt, gebruikt tot het maken van kerrie en het geel kleuren van 

 andere spijzen. Rumphius en de andere geraadpleegde schrijvers 

 zien meer naar de medicinale toepassingen. De eerste deelt mede '), ^«^'''cinaa'- 

 dat de wortel in dagelijksch gebruik is bij de inlanders — meest 

 bij de vrouwen — om er na het baden het lichaam mede te be- 

 strijken, gewreven in water of in klapperolie. Dergelijke zalven, 

 zegt R., noemt men gewoonlijk bobori, doch de eigenlijke bo- 

 bori is een zalf gemaakt van allerhande welriekende bloemen en 

 zaden, gewreven in welriekend water en met specerijen berookt, 

 en curcuma komt daar niet onder. Deze eigenlijke bobori wordt 

 alleen gebruikt om het lichaam een aangenamen geur te geven 

 en, zoo er heete specerijen onder komen, het lichaam bij koude 

 te verwarmen. Voor de verdere uitvoerige mededeelingen omtrent 

 bobori moet worden verwezen naar het Amboinsch Kruidboek zelf 

 (V— 167). 



Het inwrijven met koenir is thans niet meer zoo algemeen als 

 in R.'s tijd; de Bie deelt in Inl. Landbouw II bl. 18 mede, na ver- 

 melding van het gebruik als kruiderij en voor het kleuren van 

 vezelstoffen, dat op Java de wortel ook dient om er bij inlandsche 

 festiviteiten het lichaam van den jubilaris mee in te smeren. 



Mondeling vestigde hij er nog mijn aandacht op, dat koenjit 

 inwendig wordt gebruikt als afvoerend middel bij het eind der 

 menstruatie, bij witten vloed en door kraamvrouwen; uitwendig, 

 met sirihkalk tot een papje gewreven, als wondheelend middel en 

 tegen allerlei huiduitslag. Tegen schurft neemt men — aldus ver- 

 volgt Rumphius — op Ambon steeds dezen vorm, omdat die weinig 

 scherp is ^), wrijft dien met zout water en de bladeren van den 

 këdondong, en smeert de zalf op de schurft. Te anderer plaatse, 

 zegt hij, dat om schurft en andere onzuiverheid van de huid te 

 verdrijven, zalf wordt gebruikt van curcuma, gewreven met het 

 sap van zoete Citrus-soorten. Om zuchtige beenen te genezen, 

 bestrijkt men deze met een zalf van curcuma en öi?/7o/e(Zingiber 

 Cassumunar, Roxh). Indien het oog gekwetst is door stooten of 

 doordat er iets is ingesprongen, neemt men het schraapsel van 

 versche curcuma, doet het in water en daarbij een greintje 

 slappe kalk, dat het even naar het roode trekt, giet het water 

 dan zoetjes af en druppelt het in het oog (Rumph.). 



'). Zie de noot op bl. 209. 



"). Schrijver meende met koenir een schiirftigen hond te kunnen ge- 

 nezen, doch veroorzaakte daarmede zeer pijnlijke open wonden, waaraan 

 het dier te gronde ging. 



