212 46. ZINGIBERACEAE. 



Behalve deze talrijke toepassingen vindt men nog vele andere 

 vermeld door latere schrijvers. Van der Burg (Geneesheer 111 bl. 

 405) zegt o.m., dat men den met water fijngewreven wortel uit- 

 wendig bezigt op gezwellen, abscessen en bij rheumatische aan- 

 doeningen. Verder wordt berooking met brandende curcuma aan- 

 bevolen bij verkoudheid in het hoofd, ter bevordering van de 

 slijmafscheiding. Een afkooksel van den wortel bezigt men om 

 etterende oogleden te wasschen ter verzachting van de pijn en 

 het branderig gevoel. Van der Burg zag in de twee laatstgenoemde 

 gevallen van het gebruik van curcuma wel goede gevolgen. 



Mevr. Kloppenburg beveelt een aftreksel van den moederkno! 

 met gambir, aan als mondspoeling bij ontsteking van iiet tand- 

 vleesch en een zalf van den moederknol met asem kawa, teza- 

 men fijngestampt, op beenwonden die zij als volgt beschrijft: het 

 vel springt open en ontlast een waterachtig vocht, dat een sterken 

 jeuk veroorzaakt. De zalf wordt opgesmeerd na reinigen van de 

 wonden met een afkooksel van den wortel van trënggoeli (Cas- 

 sia spec.) De moederknol van de koenir draagt volgens Vorder- 

 man (Geneesmiddelen 11 No. 253 en 254) te Djocja den naam 

 van koenir lélaki (op Batavia noemt men de moederknollen in het 

 algemeen biang). Jasper vermeldt in Geneeskrachtige planten dat 

 het vocht, ontstaan door koenir met kalk en pisang fijn te wrijven, 

 bij de Javanen inwendig wordt gebruikt tegen aamborstigheid. 

 Kieurmidtiei. Omtrcut het recds terloops vermelde gebruik voor het kleuren 

 van vezelstoffen, kan nog worden medegedeeld, dat volgens Jas- 

 per en Pirngadie (Vlechtwerk 77) het sap van koenjit veelvuldig 

 wordt aangewend voor het geelkleuren van vlechtmaterialen, als 

 bamboe, pandan en mèndong, soms gemengd met een weinig 

 kalk om een donkerder tint te verkrijgen. In Indihiang wordt 

 de curcuma gestampt met stukken van de hondjé-plant (Nicolaia 

 speciosa, Horan) Elders mengt men koenirsap onder de kunst- 

 matige kleurstoffen bij het roodkleuren van rotan-vlechtmateriaal 

 (Vlechtwerk 65). 



Of de als Curcuma longa, L. aangeduide Eng. Ind. Turmeric 

 overeenkomt met een of meer van onze tëmoe-soorten, is mij 

 niet duidelijk kunnen worden. Er worden verschillende vormen 

 genoemd een groote en een kleine. De groote zou het beste 

 zijn en in Eng. Indië zelf het meest worden gebruikt om te ver- 

 ven, doch die vorm, welke gebruikt wordt om te drogen en in 

 Eng. Indië algemeen bekend is als Lok-nandi-haladi, zou een zeer 

 bepaalde variëteit zijn, rijk aan kleurstof en met harder rhizomen, 

 mogelijk verkregen door langdurige cultuur. 



Men vindt wat omtrent turmeric bekend is, bijeengebracht in 

 Watt's Dictionary of Economie products of India en de nieuwste 

 gegevens daaromtrent zijn verwerkt in Ridley's „Spices" (bl. 422). 

 De cultuur komt vrijwel overeen met die van gember, doch de 

 turmeric stelt aan grond en grondbewerking niet zulke hooge 

 eischen als deze. Soms laat men in Eng. Indië de planten 

 overjarig worden, waardoor men een beter product meent te 

 verkrijgen. De meest algemeene bereidingswijze sciiijiit te zijn, 

 dat de rhizomen worden gesorteerd in groote en kleine, goed 



