CURCUMA. 213 



gereinigd worden en daarna 2 a 3 uren gekookt (de groote langer 

 dan de kleine) in water, waaraan wat koemesten toma/'/n^/c-bladeren 

 zijn toegevoegd. Na het koken worden zij in de zon uitgespreid 

 om te drogen. Twee of drie maal per dag worden zij omgewerkt 

 en gekeerd, waarbij tegelijkertijd de droge stukken van de droog- 

 plaats worden afgenomen. Dagelijks tegen den avond worden de 

 rhizomen gewreven, waardoor zij schoon en glad worden. Door 

 het koken en drogen verliezen zij de helft van hun volume en 

 30 a 40'^/o van hun gewicht versch. 



Turmeric wordt nog altijd in Europa op groote schaal gebruikt 

 als gele verfstof, hoewel de kleur niet licht- en wasecht is. Madras 

 en Bengalen zijn de voornaamste producenten. Ook China brengt 

 Turmeric voort: Dipl. & Cons. Reports No. 5115 vermeldt, dat in 

 1912 van Chungkung naar Shanghai 59,970 picols werden uitgevoerd. 



In het Museum. 



Mus. No. 7010 Tëinoe lawak op formol — Buitenzorg. 

 6383 Tëmoe lawak, gedroogd. 

 2003 Sago konèng gëdé — Buitenzorg. 

 6614 Pati tëmoe lawak — Buitenzorg 

 6619 Pati tëmoe glènjéh — Poerworedjo. 

 7007 Curcuma longa, L. var. — Konèng tëmën op formol — 



Buitenzorg. 

 1740 Curcuma longa. L. — Turmeric — Calcutta. 

 a Pubna — Prijs Rs 6.12.— 



b Masulipatam — „ „ 8.— .— 

 c Herouth — „ „ 8. 8. — 



d Kaliswari — „ „ 8. — . — 



per maund van 82 Ibs geleverd ex godown Calcutta 

 op Ulto. Aug. 1913. 



Curcuma petiolata, Roxb. 



Volksnamen. Mal. Batav: Tëmoe poetri. 

 Als een nogal zeldzame soort komt te Batavia op de pasars 

 voor een tëmoe met vrij sterken, aangenamen geur naar peper- 

 munt-olie. Speciale kenners noemen die de echte tëmoe poetri, 

 wel te onderscheiden van Kaempferia rotunda, L., terwijl anderen 

 deze soort wel eens aanduiden met den naam tëmoe goes. Het 

 is een kostbare soort, die wel in de medicijnen wordt gebruikt, 

 naar men mij mededeelde om de werking van andere medica- 

 menten te versterken. Zeer waarschijnlijk is het de soort, die 

 door Vorderman in Geneesmiddelen II onder No. 289 is afgeleid 

 van Curcuma aromatica, Salisb., welke wetenschappelijke naam 

 echter niet past op de mij bekende tëmoe poetri. 



Een t^moe, die volgens de beschrijving in uiterlijk volkomen 

 overeenstemt met de zeer karakteristieke C. petiolata, Roxb., is 

 de door Rumphius(V-165) als Curcuma agrestis aangeduide, 

 waarvoor hij de volgende inlandsche namen opgeeft: Mal: Koe- 

 ning oetan of koening tëmoe — Jav: Tëmoe badoer — Bali: Tëmoe 

 tihing (laatste naam niet specifiek voor deze soort alleen). In 

 Vorderman's Geneesmiddelen II vindt men deze terug onder No. 

 284, koening tëmoe echter omgezet tot tëmoe koening (in Kediri) 

 met den wetenschappelijken naam Curcuma zanthorrhiza, Roxb. 

 Rumphius zegt van deze soort het volgende. Zij groeit, recht 

 wild zijnde, in vlakke velden, in 't droge sagobosch en onder 



