214 46. ZINGIBERACEAE. 



bamboestoelen waar 't wat vochtig is. De wortel is weinig — in 

 2 of 3 knobbels — verdeeld, geen duidelijke teenen makend. Van 

 buiten is hij grauw-stroogeel, van binnen bleek met een geel 

 hart, bijna zonder reuk ; de smaak is bitterachtig als bij lèmpoejang. 

 Deze wilde curcuma heeft gering gebruik, nóch tot verven, nóch 

 in den kost. Alleen gebruiken de Baliërs hem somtijds bij eenige 

 medicijnen. De Javanen gebruiken hem niet in zalf of bobori, 

 omdat hij op de huid eenigszins jeukt. 



Naar de tëmoe badoer van Oost-Java heb ik tevergeefs navraag 

 gedaan; ik ontving onder dien naam van Madoera een „tis"-achtige 

 tëmoe (zie C. viridiflora, Roxb.), uit de Vorstenlanden C. amada 

 en van elders nog weer andere soorten. 



In het Museum. 



Mus. No. Curcuma pctiolata, Roxb. — Tcniüc poetri — Batavia. 



Curcuma viridiflora, Roxb. ') var. tinggang Val. 

 Volksnamen. Mal. (Jav.?): Témoc //s — Soend: Konèng 

 pinggang of k. tinggang. 



Deze soort is zeer algemeen en de naam tis in West-Java zeer 

 vast. Men vindt dien ook in den vorm van oetis terug bij Rum- 

 phius (V— 169) bij de beschrijving van Ze ru m be d frigidum, 

 waaromtrent het volgende wordt medegedeeld. 



Het rhizoom, gewreven met koriander, daarvan de helft inge- 

 slikt en de andere helft op keel en borst gesmeerd, geneest den 

 hoest. Gewreven met adas-poelasari en gebrande ajuin wordt het 

 gedronken tegen koorts en als bobori gebruikt voor pasgeboren 

 kinderen. Témoe tis werkt verkoelend en daarom wordt bij koorts 

 het lichaam ermede bestreken. De moederknol geeft zetmeel, 

 bekwaam om te eten. 



Vorderman noemt in Geneesmiddelen 11. No. 290 de tëmoe tis 

 van Oost-Java onder den naam van Curcuma longa, L. var. minor, 

 n.1. een variëteit met lichtgele kleurstof. 



De Bie (Inl. Landb. II— 18) stelt tëmoe tis (Jav.), zeker ten on- 

 rechte, gelijk aan Konèng bodas (Soend.) en zegt, dat het rhizoom 

 wordt aangewend tegen ontvelling en verwonding. Dit laatste werd 

 mij te Batavia bevestigd door de mededeeling, dat tëmoe tis wordt 

 gestampt, in een blad verwarmd en dan na eenigszins te zijn af- 

 gekoeld, om wonden, puisten en schurftige plekken wordt gelegd. 



In het Museum. 



Mus. Nü. 6374 Curcuma viridiflora, Roxb. var. tinggang.— Koiicng ting- 

 gang op formol — Buitenzorg. 



Curcuma viridiflora, Roxb. var. giring Val. 

 Volksnamen. Mal. Jav: Tëmoe giring. 

 Het rhizoom van de Zerumbed giring noemt Rumphius(V 



') Deze soort is wildgroeiend bekend van Sumatra en ook van Bantam, 

 dus bestond er geen bezwaar om den soortnaam viridiflora aan te houden. 

 Dr. Vaieton deelde mij echter mede, dat het zeer moeilijk is om, voor zoo- 

 ver de bovengrondsche deelen betreft, scherpe grenzen aan te geven tus- 

 schen koenjit (Curcuma longa L. var.) en de hier te behandelen /^'///oc //.s en 

 temoc giring, zoodat wellicht later deze alle zullen moeten worden terug- 

 gebracht tot één enkele, zeer variabele, botanische soort. 



