CURCUMA — HEDYCHIUM. 215 



— 169) bitter en daarom niet geschikt om te worden gegeten, 

 doch bekwaam voor djamoe ') en bobori. Vorderman vermeldt deze 

 tëmoe-soort in zijn Geneesmiddelen II onder No. 282, en Mevr. 

 Kloppenburg noemt haar verkoelend en bloedzuiverend. Zij wordt 

 gebruikt tegen buikziekte en in boreh, het uit het rhizoom geperste 

 sap tegen maaien. 



Van der Burg (Geneesheer 111 — 550) geeft een inlandsch voor- 

 schrift tegen vetzucht, waarin deze tëmoe voorkomt. 



In Midden-Java wordt uit de rhizomen zetmeel gemaakt. 



In het Museum. 



Mus. No. 6375 Curciima viridiflora, Roxb. var. ginng — Temoe giring 

 op formol — Batavia. 

 „ 6615 Paü temoc giring — T]\\at]ap. 

 „ „ 6618 Paü tëmoe giring — PoeTwored\o. 



Curcuma Zeodaria, Roxb. 



Volksnamen. Mal. en Jav : Tëmoe poetih — Soend: Konèng 



bodas. 

 Van de Zerumbed album zegt Rumphius (V-169), dat de reuk 

 en smaak van het rhizoom overeenkomen met die van têmoc 

 itam, doch laffer, en het is bekwamer om rauw te eten. Het wordt 

 gemengd onder djamoe's en men maakt er zetmeel uit, doch het 

 geeft daarvan slechts weinig en van laffen smaak. 



Vorderman noemt tëmoe poet ih onder No. 288 in Geneesmiddelen 

 II. Te Batavia werd mij van betrouwbare zijde medegedeeld, dat deze 

 soort een der hoofdbestanddeelen is van een drank, die gegeven 

 wordt om de kraamzuivering te bevorderen, en te Buitenzorg, dat 

 het rhizoom rauw wordt gegeten om menstruatie-lucht te maskeeren. 



In het Museum. 



Mus. No. 6376 Curcuma Zeodaria, /?oxö.— Konèng bodas op formol— 

 Buitenzorg. 

 „ „ 6620 Pat! tëmoe poetih— Poerworedjo. 



Hedychium coronarium. Koen. 

 Volksnamen. Mal. Java, Soend : Gandasoli poetih . 

 Kruid, 4 of 5 voet hoog. Volgens Hasskarl (Het Nut, No. 310) 

 worden gandasoli-soorten dikwijls in tuinen geplant om de geurige 

 bloemen, die zij in eenigszins vochtigen en lichten grond op scha- 

 duwrijke plaatsen bijna onafgebroken voortbrengen. 



Het rhizoom van den Gandasulium beschrijft Rumphius-) Rhizoom. 



') Djamoe's zijn praeparaten die niet zoozeer dienen als geneesmiddel, 

 als wel om het lichaam gezond te houden en tegen kwade invloeden te 

 beschutten. Dit geldt althans voor de echte djamoe's, al gebruikt men 

 het woord djamoe vaak niet in deze eigenlijke beteekenis, maar in die van 

 geneesmiddel. De grens is trouwens ' niet scherp getrokken; een djamoe 

 bijv. die voor de ingewanden heilzaam wordt geacht, zal ook als genees- 

 middel kunnen worden genomen, ingeval er iets aan de ingewanden hapert. 

 In deze beteekenis spreekt men ook van djampi. (Boorsma, Geneesmid- 

 delleer, 23). 



-) De door Rumphius opgegeven gele kleur der bloemen en het vermelden 

 van den heerlijken geur maakt het twijfelachtig of zijn Gandasulium dezelfde 

 is als de H. Coronarium van König. De gele gandasoli = H. flavescens, 

 Carey, mede op Java geplant en veel geuriger, wordt echter volgens mede- 

 deeling van Dr. Smith in Europa gecultiveerd als H. coronarium. Mogelijk 

 is de plant van Rumphius nog niet teruggevonden? 



