HEDYCHIUM — KAEMPFERIA. 217 



In het Museum. 



Mus. No. 7012 Kaciiipferia Galanga, L— Këntjocr op foimul— Biiitenzorg. 

 „ „ 531 Olie uit den wortelstok van kentjoer — Agr. Chem. Lab. 

 te Buitenzorg. 



Kaempferia pandurata, Roxb. (Gas t r oc h i 1 us pan- 



durata, Ridl). 



VolksnaniLMi. Mal., Soend., Jav: Kocntji, Tënwc kocntji. 



De Zerumbed claviculatum beschrijft Rumphius (V— 172) cuituur. 

 als een klein plantje, niet boven een voet hoog. Het wordt ge- 

 plant als de andere tëmoe-soorten en men moet het — zegt Rum- 

 phuis — niet langer dan vier maanden in de aarde laten, want 

 langer daarin blijvende vergaan de nuttige deelen. 



De moederknol is een bolletje als een korte eikel en somtijds Riiizoom. 

 als een hazelnoot, waaraan rondom, als de sleutels aan een 

 vrouwengordel, dikke wortels hangen, met smalle halzen en dan 

 schielijk dikker wordend. Deze sleutels neemt men tot gebruik, 

 maar de moerwortels, van de sleutels ontdaan, dienen tot het 

 planten. De versche sleutels worden als specerij onder sambals cuiinair 

 gemengd en onder andere spijzen gekookt (Rumph.). gebruik. 



De Bie (Inl. Landb. Il — 28) zegt, dat de tëmoe koentji is een 

 gezochte kruiderij voor het bereiden van sajoers, vooral de jonge 

 wortels. Men eet ze gekookt, soms ook als zuur of ingezouten, 

 en beschouwt ze als een maagstcrkend middel. 



Het rhizoom van de koentji vermeldt Vorderman in geneesmid- Medicinaal. 

 delen II (No. 255). Rumphius zegt dat het, in schijfjes gesneden 

 en met pinang gekauwd, goed is tegen drogen hoest en spruw 

 in de keel. Hasskarl (Het Nut, No. 649) en Jasper (Geneeskrachtige 

 planten) vermelden het als een goed middel tegen opgezetheid 

 van den buik en bemoeilijkte urine-loozing bij kinderen. Men 

 wrijft de koentji fijn met adas-poelasari en wendt het uitwendig 

 aan als papje. De laatste noemt het verder nog, in klappermelk 

 met zwavel gewreven, als een middel tegen ringworm. 



De koentji koening onderscheidt zich van de gewone koentji 

 door een weinig opvallende geel-groene tint (inwendig). Mevr. 

 Kloppenburg bericht, dat het moederknolletje daarvan wordt ge- 

 bruikt tegen ontsteking der eierstokken en, gemengd met andere 

 kruiden, ook tegen andere ontstekingen der vrouwelijke organen. 



In het Museum. 



Mus. No. 7011 Kaempferia pandurata, i?oxö. — Tenioe koentji op for- 

 mol — Buitenzorg. 

 „ „ 8540 Atjar tëmoe koentji — Batavia. 



Kaempferia rotunda, L. 



Volksnamen. Mal: Tëmoe poetri. 



Deze soort komt in uiterlijk overeen met de vorige, Tëmoe koentji, 

 met dien verstande, dat in plaats van door "sleutels" het moe- 

 derknolletje is omgeven door vele aan steeltjes hangende knol- 

 letjes, „als een prinses door haar volgelingen". 



Volgens de Jav. doekoens te Batavia zou de /emoc poef// in haar 

 moedertaal tëmoe lilin heeten; dien naam heb ik echter niet kun- 

 nen verifieeren. Het lijdt geen twijfel of het is deze soort, die door 

 Vorderman in Geneesmiddelen II onder No. 256 is vermeld. 



