220 46. ZINGIBERACEAE. 



of 3 maanden, omdat anders de wortelstok gaandeweg vezelig 

 en voos wordt. Het oogsten geschiedt naar behoefte ; haasten 

 behoeft men zich daarbij niet, daar de aanplant desnoods 4 volle 

 maanden oud kan worden, zonder dat de wortelstok bepaald on- 

 bruikbaar of waardeloos wordt. 

 Rhizoom. De wortel, zegt Rumphius, is bijzonder geëigend om maag en 

 ingewanden te versterken en de spijsvertering te bevorderen, 

 weshalve hij wordt gebruikt in verscheidene sausen en fijn ge- 

 sneden onder andere spijzen, om eetlust op te wekken. 



De roode wordt gebruikt in de medicijnen. Met den moederknol 

 van ciircuma in slappen azijn gekookt, wordt een drank verkregen 

 voor kraamvrouwen, om de zuivering te bevorderen. Met een 

 bolletje knoflook tot pap gewreven (doch de langkoewas moet 

 4 a 5 maal meer zijn) en met azijn een weinig opgekookt, be- 

 smeert men de herpes, die in en om zich vreet, zijnde dit wel 

 de uiterste remedie, indien de ringworm niet naar zachter middel 

 luisteren wil. Met azijn gewreven en als een pap opgestreken, 

 verdrijft men met den wortel vlekken op de huid en sproeten, 

 „maar het vel gaat met eenen af" (Rumph). 



Als in Rumphius' tijd wordt ook thans nog de witte wortelstok 

 voor culinaire, de roode voor medicinale doeleinden gebruikt 

 (Vorderman. Geneesmiddelen II No. 260). In de Indische keuken 

 is langkoewas poetih een der meest gebruikelijke kruiderijen. 



Een smeersel van langkoewas merah, gewreven met azijn, blijkt 

 echter niet immer de sterke uitwerking te geven die Rumphius 

 vermeldt. Naar mij te Batavia van betrouwenswaardige zijde werd 

 medegedeeld, is dit nuttig bij slapte van de spieren na ziekte 

 en tijdens koorts en wordt langkoewas merah gemengd in de 

 boboreh, die na de bevalling wordt aangewend. Deze boboreh 

 zou daar bestaan uit meel van bêras merah, waaronder gemengd 

 langkoewas merah, daoen trawas. tai angin, soenti, lëmpoejang 

 pait en lëmpoejang wangi. 



Het gebruik van langkoewas merah, gewreven met sterke azijn, 

 tegen huidvlekken (speciaal panoe) is daar zeer goed bekend. 

 Men doet den patiënt vooraf baden en wrijft de aangetaste plek- 

 ken met de bladeren van bamboe en èla om de huid gevoelig 

 te maken. Volgens Mevr. Kloppenburg gaat men tegen bruine 

 panoe als volgt te werk. Men klopt den wortel aan den punt uit 

 tot deze vezelig wordt, doopt dien in azijn er wrijft en hard me- 

 de op de aangetaste plekken. Als geneeskundig gebruik vermeldt 

 zij verder, dat de geraspte wortel, met een weinig zout ingenomen, 

 een gezwollen milt doet slinken. 

 Aeih. olie. De wortel bevat volgens Van Romburgh (zie boven) een aethe- 

 rische olie en harsachtige stoffen. In Cultuurgids 1910, 2e gedeelte 

 bl. 201 wordt vermeld, dat 250 KG. versche wortelstokken na 

 langdurige distillatie 100 cM.^ van een aangenaam riekende aethe- 

 rische olie gaven. Het is dus mogelijk niet op rekening van deze 

 olie, dat de door Rumphius beschreven uitwerking van den wortel 

 op het reukorgaan moet worden gesteld. Als de wortel eeniger 

 mate gedroogd is, zegt R. en men schraapt hem een weinig met 

 een mesje of met den nagel, en men ruikt daar vervolgens aan, 

 dat er eenige subtiele deeltjes in den neus opvaren, verwekt dat 



