ZINGIBER. 229 



doch in den regel kleiner en nauwelijks een pink dik. Het is te 

 onderscheiden in een witten en een rooden vorm. De roode vorm 

 is in al zijn afmetingen iets grooter, van buiten met grauwachtige 

 velletjes bekleed en daarna purperrood, doch van binnen wit. 



De soenti van de pasars op West-Java komt met deze be- 

 schrijving van Rumphius overeen en onder dien naam verkrijgt men 

 steeds den rooden vorm (soenti merah). Enkele verkoopers onder- 

 scheiden ook een soenti poetih, doch wat als zoodanig door den 

 een wordt verkocht, wordt door anderen djaé pait genoemd. 



De kleine gember wordt in den kost niet gebruikt, zegt Rum- 

 phius, omdat zij te ruw en heet van smaak is, maar zooveel te 

 meer bij medicijnen, want geen medicament schier is er dat de 

 inlander inneemt, waar niet een stukje van deze soort wordt bij- 

 gedaan, omdat hij meent, dat het de krachten dier middelen 

 verhoogt, zelfs in zulke ziekten, waarin wij zouden zeggen dat 

 gember schadelijk is. 



In een drogen, aanhoudenden hoest bewijst deze gember groote 

 diensten, als men een klein stukje met sirih-pinang kauwt en 

 het sap inslikt. Verder doet Rumphius mededeeling van talrijke 

 gevallen, waarin de zuiverende en genezende kracht van deze 

 Zingiber en van Z. officinale, Rosc. bleek en hij roemt verder het 

 gebruik van het gewreven rhizoom op wonden, ontstaan door 

 stooten of steken door doorns, als anderszins, „zelfs al was eenig 

 venijn daarbij, want dan zal het niet zweren, maar het venijn 

 uitzuigen". Het zelfde middel gebruikt men als het vel door jeuken 

 of ander toeval geschaafd is en de beschadigde plek wil gaan 

 zweren, dan wel „als het omtrent de nagels aan vingers of teenen 

 iemand haastig begint te jeuken, waarop gemeenlijk het nagel- 

 zweren volgt." 



De berichten van Rumphius zijn nog niet verouderd. Jasper 



zegt in Geneeskrachtige planten: bonggol soenti (het rhizoom 

 van de soenti) is een bekend Javaansch middel tegen slange- 

 beet; men legt het gestampte rhizoom, vermengd met wat zout, 

 op de wond. 



Overigens vond ik omtrent medicinaal gebruik geen mededee- 

 lingen. Soenti vermeldt Vorderman in Geneesmiddelen 11 onder 277 

 als Zingiber officinale, var. rubrum en D/at^pfliY onder No. 216 als 

 Z.o. var. amarum, Hassk. 



In het museum. 



Mus. No. 6368 Djaé pait op formol — Batavia. 

 „ „ 6377 Djaé soenti op formol — Batavia. 



Zingiber Zerumbet, /?osc. (Z. amaricans, BI., Z. ovoi- 



d e u m, BI.). 

 Is een zeer variable soort. Volgens Valeton (Buil. XX de l'Inst. 

 bot. de Buitenzorg 1904) komt lèmpoejang pait voor in twee vor- 

 men, die bij Buitenzorg algemeen worden gekweekt. De lèmpoe- 

 jang wangi houdt hij hiermede voor identiek, hoewel zijn voor- 

 gangers van deze twee lëmpoejangs steeds twee afzonderlijke soor- 

 ten hebben gemaakt. De eerste vindt men gewoonlijk vermeld onder 

 den naam van Zingiber marginatum, /?oxZ?, de laatste onder 



