230 46. ZINGIBERACEAE. 



dien van Z i n ;4 i b e r gr a mine ii m, NoronJi. Onder dezen naam 

 (juister als Dymzevviczia) vermeldt ze ook Vorderman in Genees- 

 middelen 11 als No. 262 en 261. 



De Javaansche doekoens kennen nog een lëmpoejang ëmprit oi 

 prit naar de geringe afmetingen van dezen vorm, doch op Batavia 

 wordt deze eenvoudig bij lëmpoejang pait gevoegd. Lémpocjang 

 gadja of L. kërbo schijnt niet anders te zijn dan groote rhizomen 

 van L. pait. Lëmpoejang wangi wordt, zoover mij bekend, niet 

 onderverdeeld; in de Vorstenlanden spreekt men van L. roem. 

 Dit zijn de voornaamste, niet alle, vormen van Java. 



Geheel in overeenstemming hiermede, onderscheidt Rumphius 

 (V-148) den lëmpoejang in een /. besaren een /. ketjil o\ l. wangi '). 

 Het rhizoom van de eerste soort is minder scherp en bitter dan 

 van de laatste, die echter een aangenamer reuk bezit. Behalve in 

 de botanische beschrijving maakt echter Rumphius geen onder- 

 scheid tusschen de beide vormen. Men vindt ze, zegt hij, van Java 

 door Celebes tot in de Molukken. maar de kleine soort vindt men 

 zooveel niet; deze is op Ambon uit Java ingevoerd. 

 Medicinaal. Dc wortcl wordt als mcdiciju gebruikt: hij wordt, gewreven 

 met banglé, ciircuma en kleine gember, uitwending toegepast bij 

 buikpijn en buikkrampen, een afkooksel ook inwendig tegen de- 

 zelfde verschijnselen (Rumph.). 



in de inlandsche geneeskunde op Java is lëmpoejang pait ver- 

 maard als snelwerkend stopmiddel bij buikloop (recept bij Jasper, 

 Geneeskrachtige planten). Mevr. Kloppenburg vermeldt het gebruik 

 van het door uitpersen van het geraspte rhizoom verkregen sap 

 of van een aftreksel tegen gal en galsteen, ook tegen loomheid 

 en als bloedzuiverend, den eetlust opwekkend middel. Van lëm- 

 poejang wangi wordt door dezelfde vermeld, het gebruik in af- 

 kooksel tegen gal en bleekzucht en van een aftreksel van den 

 geschilden wortel, met capsicum en droge rijst gewreven, als 

 wrijfmiddel bij podegra. Lëmpoejang pait wordt veel gebruikt 

 tegen kinkhoest (Bulletin Kol. Mus. No. 28-1903 bl. 107). 

 Culinair. Hocwel Rumphius terecht op den voorgrond stelt, dat lëmpoejang 



een geneesmiddel is, vermeldt hij nochtans, dat de versche wor- 

 telstokken in stukken gesneden in azijn of pekel worden gedaan 

 onder atjar, doch alleen bij die volken, bij welke bitter in den 

 smaak valt. De jonge rhizomen van lëmpoejang pait worden, ten- 

 minste in West-Java, geregeld in bosjes gebonden aangetroffen 

 bij de groentenverkoopers. 

 Aeth. olie. \x\ Tcysmanuia 1902 bl. 56 deelt Van Romburgh mede, dat de 

 wortelstokken van lëmpoejang pait bij distiliatie een aetherische 



') Dit „besar" en „kctjil" vermoedelijk naar de hoogte van den stengel. 

 F^umphius zegt, dat de groote 6, de kleine 2 voet hoog wordt, wat nog niet 

 verklaard is. Het is opvallend, dat R. bij vele tëmoe-soorten het bestaan 

 vermeldt van groote en kleine vormen. Soms ziet dat op de hoogte, soms 

 op de — ook van allerlei bijkomende omstandigheden afhankelijke — afme- 

 tingen der rhizomen. Niet altijd zijn die opgaven in overeenstemming met 

 hetgeen men opmerkt als men de tëmoe's naast elkaar uitplant. Het is 

 echter ondenkbaar, dat de door R. beschreven soorten niet zouden over- 

 eenkomen met de nog heden ten dage gebruikte, zoodat ik mij, waar der- 

 gelijke verschillen zich voordeden, meer door de namen en het medegedeelde 

 gebruik heb doen leiden dan door de beschrijving. 



