218 



ben, ^) zond ik het instrument weder met de volgende 

 stoomboot naar Muntok, doch ofschoon de heer Jaeger over 

 het andere reeds vroeger, niet zonder reden, gegronde klag- 

 ten had aangeheven, verkoos hij daarmede nu toch te blij- 

 ven observeren, in de meening dat hij een middel bedacht 

 had de waarnemingen daarmede onafhankelijk van het ge- 

 brek aan het instrument te maken, eene meening nogtans, 

 die door de resultaten niet is bewaarheid geworden. 



Van het gebrek dat dit instrument, en het andere nieuwe, 

 P M II, dat volgens dezelfde konstrid<tie isingerigt, bezit, 

 heb ik reeds in het vorige verslag melding gemaakt. In 

 dat verslag, blz. 10 en 11, schreef ik de mindere overeen- 

 stemming in de resultaten toe aan de speling van den 

 mikroskopendrager , die nadeelig werken kon, indien zij 

 plaats heeft tusschen de aflezingen der beide mikros- 

 kopen. 



In een naschrift tot dat verslag, blz. 94, ben ik op het 

 gebrek in de nieuwe universaal-instrumenten teruggekomen. 

 Toen de geographisch ingenieur van Asperen zich voor zijne 

 taak, de triangulatie op Java voort te zetten , voorbereidde, 

 heb ik het instrument, waarmede hij zijne metingen zou 

 doen, P. M. li, dat hetzelfde gebrek heeft als het boven 

 bedoelde, op nieuws naauwkeurig onderzocht. Het bleek 

 toen dat de verwijfleide oorzaak dor onregelmatigheden in 

 de uitkomsten wei in het aanbrengen van den mikrosko- 

 pendrager aan het uiteinde der horizontale as gelegen is, 

 maar dat de naaste oorzaak de tvrijving is van den ring, 

 waarmede de mikroskopendrager op die as gestoken is, 

 met die as. Door de wrijving ontstaat /oró/e, blijkbaar door 

 de wederkeerige w^erking van eene omdraaijing der horizon- 

 tale as op het niveau aan den mikroskopendrager, en van 

 eene beweging van deti mikroskopendrager (bijv. om de 

 bel van het niveau in het midden te brengen) op den kij- 

 ker. Deze torsie zoude, ingeval zij standvastig was, kunnen 

 geëlimineerd worden , daar de schroeven voor fijne bewe- 



') Zie eerste bijiage. 



