134 



(de Leidsclie bibliotheek bezocht ik niet) , die uitgave van 

 1609 onder de oo^'en te krijgen, maar te Zürich vond ik 

 eene nog oudere uitgave, en wel cene van 1599, die, naar 

 het mij toeschijnt, met die van 1609 geheel overeensieemt; 

 ook die kaarten ènz. worden in die uitgave gevonden, 

 maar ongelukkig ontbreken juist de schetsen, die voor ons 

 tegenwoordig onderzoek noodig zijn. 



De bedoelde editie maakt de tweede afileeling uit van 

 het derde deel win een duitsch werk nlndia OrientaUs^> en 

 heeft tot titel : Der Hollander Schiffahrl in die orienlali- 

 schcn Insein Java iind Siimaira, sampl Sillen, Lclien tind Sii- 

 perslilion der Völker eet. Alles aufs Ireulichsf von neiiwen 

 auss den Niederldndischen Exemplaren ins Hochduilsche bracht 

 cel. eet. diirch f o Theodor iind Is. Israël de Brg. Gebrüder, 

 gedrukt zu Frank furt am Mayn diirch Mallh. Becker, 1399. 



Met dat boek in handen en op grond van l)oven vermelde 

 redenen, meen ik te kunnen bewijzen, dat in het jaar lö86 

 de Ringgit niet kan gebarsten zijn, want: 



lii vermeldt Houtman, dat in het begin van 1597, dus tien 

 jaren na de veronderstelde uitbarsting, nog ontzagchelijke 

 rookwolken uit den brandenden berg opstegen. Indien wij 

 nu ook met den heer Mageman aannemen, dat bij de eigen- 

 lijke katastrophe de hooldkrater met de solfataren in zee 

 gestort is, dan moest er toch in ieder geval eene krater- 

 opening overgebleven zijn, waaruit in het jaar 1597 de 

 vreesselijke rookzuilen opstegen. Maar tot nu toe is er van 

 zulk eene krater-opening in het Ringgit-gebergte niets be- 

 kend. Ik vereenig mij daarom van harte met den wensch 

 van den heer Hageman, dat de Ringgit eens grondig onder- 

 zocht moge worden. 



2"^ Indien de Ringgit in 1586 uitgebarsten is, moet er 

 eene vreesselijke katastrophe hebben plaats gehad, die den 

 panschen omtrek verwoestte en in het naburige Panaroe- 

 kan niet een steen op den anderen liet. De heer Hageman 

 stemt dit toe, maar leidt nit het gemis van Porlugesche be- 

 rigten over Panaroekan, na het jaar 1586, een bewijs af voor 



