153 



de verwoesting dier plaats. Vol(jens den heer Haveman is 

 Panaroekan later herbouwd en in den oorlog met Balie, 

 in het midden der 1 7de eeuw , op nieuw verwoest. Tusschen 

 de verwoesting door de uitbarsting van den Ringgit en de 

 verwoesting door den oorlog met Balie, ligt dan een tijds- 

 verloop van 60 jaren. Aangenomen nu dat Panaroekan 

 nog slechts 10 jaren beslaan had, toen het door den oorlog 

 weder vernield wei'd, dan zouden er toch slechts 50 jaren 

 liggen tusschen de uitbarsting en de herbouwmg. Maar 

 is het wel denkbaar dat na eene zoo hevige uitbarsting als 

 die van den Ringgit geweest moet zijn, de grond, zelfs in 

 een tropealand, in zulk een kort tijdsverloop weder be- 

 woonbaar en bebouwbaar kan worden? Volgens alle ana- 

 logien is dit niet het geval. Slechts d;m zou het mogelijk 

 zijn , wanneer de verwoesting veroorzaakt was door stroomen 

 van Paras en niet door de uitbarsting van een nabnrigen vul- 

 kaan, aan welks woede de gansche omtrek was blootgesteld. 

 Laat ons nu zien wat Houtman zelf in zijne reisbeschrij- 

 ving zegt. Plij is wel niet te Panaroekan geweest, maar 

 geeft toch eenige belangrijke mededeelingen. Zoo zegt hij 

 in het 57ste hoofdstuk op bl. 162, als hij over zijne lan- 

 ding bij Balie gesproken heeft, het volgende: 



M Am lOten dess Morgens ist das Schiff Hollandia zu uns 

 kommen : da wir salien viel Paraos an dem Gestadt von Ja- 

 va , haben wir unsere Schloepe gemannt und dahin gefah- 

 ren, sie zu fragen wo man sollt Wasser bekommen. Da wir 

 zu Jhnen kamen, haben wir 7 Manncr in einer Parao ge- 

 funden , so von Panarucan kamen, die sagten , allda wa- 

 re frisches Wasser zu bekommen, doch sparlich, aber zu 

 Ballabuun, davon wir einen Tag segelns waren, sey ein 

 schoner Fluss, da wirs oberflüssig kondten bekommen: 

 Sagten sie wollten auch dahin eet. eet. en eenige regelen 

 verder: » Es kam auch ein Edelman von Panarukan an 

 Bordt, sagt er war gesendt vom König zu einen Dorf, da- 

 von alle Eynwohner gellohen , dess Kriegs halber, so der 

 König von Passuruan that denen von Ballabuan, den er 



