138 



4". Wij moetenthans een blik slaan op de door Houtman 

 gemaakte schetsteekeninjjen. Bij gemis van de originelen 

 heb ik gebruik gemaakt van de kopieën die in het werk 

 van Junghuhn gevonden worden. Het zijn 3 profielen, het 

 eene genomen van de nooidzijde, het andere van de oost- 

 zijde, het derde van de zuidzijde (iNo. 4, b en 6 bij Junglmhn). 

 No. 2 en 3 stellen den Ravvoen zoo duidelijk als branden- 

 den berg voor, dat Hageman en zelfs Junghuhn daarom- 

 trent geen oogenblik in twijfel zijn. Wel meent Junghuhn 

 dat de rookwolken, die Houtman van boord boven den Ua- 

 woen en de andere bergen zag opstijgen , uit den Ringgit, 

 die op de teekening door óen Rawoen bedekt is, opge- 

 stegen zijn, maar dit is niet mogelijk. 



De 5900 voet hooge Ringgit valt, als men de teekening 

 toevouwt bij de schets INo. 2, achter den 8300 voet hoogen 

 Ranteh; bij de schets No. 3 achter den 10400 voet hoogen 

 Rawoen, of in het gunstigste geval achter den 7oOO voet 

 hoogen Pentil. De schels van den Ringgit is in No. 2 ge- 

 nomen op een afstand van 14 duitsche mijlen, in No. 3 

 op een afstand van omstreeks 25 duitsche mijlen, dus zou- 

 den , wanneer men ócn afstand en de kromming der aarde 

 in aanmerking neemt, volgens de schets No. 2, boven den 

 top van den 5900 voet hoogen Ringgit nog 20000 voet 

 hoogere rookzuilen hebben moeten opstijgen, volgens de 

 schets No. 3 rookzuilen van 19000 of van minstens 14000 

 voet om door Houtman gezien te kunnen worden. Bedenkt 

 men nu dat Houtman van ^/ecn verschrikkelijken rook'' spreekt, 

 dan moeten de rookzuilen nog veel booger verondersteld 

 worden. Bij groote uitbarstingen kunnen er rookzuilen 

 van meer dan 20000 voet uit den krater opstijgen, maar 

 het is niet denkbaar dat 10 jaren na eene uitbarsting nog 

 zulke geduchte rookzuilen zich zouden verheffen. En daar 

 men niet kan veronderstellen, dat de Ringgit eerst in 1U97, 

 tijdens de aanwezigheid van Houtman uitgebarsten is, raag 

 het voor uitgemaakt gehouden worden, dat in de schetsen 

 2 en 3 de rook van den Ravvoen is afgebeeld en niet van 



