141 



meer daar er zelfs in de woorden van Junghuhn en Hageman, 

 die beide de uitbarsting aan den Ringgit toeschrijven, tegen- 

 spraak gevonden wordt. De heer Junghuhn zegt op bl. 939: 



"Te vergeefs doet men onderzoek naar deze gebeurtenis 

 bij de tegenwoordige dorpsbewoners; niemand hunner is 

 zij bekend, niemand vermoedt dat zij heeft plaats gehad, 

 geen spoor zelfs eener daistern overlevering is onder hen 

 bewaard gebleven. Even als het geval is met de geschiedenis 

 van andere Javasche vulkanen, zoo als b. v. van den Wi- 

 lis , Djapara, Oengaran, zoo zou ook de verbrijzeling van 

 den Ringgit in de vergetelheid zijn bedolven geworden, 

 ware het niet dat Cornelis Houtman ons de geschiedenis 

 daarvan had geleverd". Zelfs indien er berigten waren, zou- 

 den zij voor Junghuhn geringe kracht van bewijs hebben. 

 Uitdrukkelijk toch verklaart hij dat Javaansche berigten in 

 het algemeen weinig historische waarde hebben. De heer 

 Hageman daarentegen zegt op bl. 449: »de instorting of uit- 

 barsting van het Ringgit-gebergte is onder de landsbewo- 

 ners zeer levendig in herinnering bij overlevering." Wan- 

 neer de verschillende beiigten zoo lijnregt met elkander 

 in strijd zijn, mag men waailijk wel aannemen dat, wan- 

 neer er al eenige traditie van de uitbarsting van 1586 be- 

 staat, de mededeeling van een Javaan, dat het eene uit- 

 barsting van den Ringgit is geweest, geene kracht van be- 

 wijs heeft. 



Ten slotte voeg ik hierbij nog, uit het reisverhaal van 

 Houtman, eene kleine mededeeling, die, in wetenschappe- 

 lijk opzigt, niet onbelangrijk is voor de vergelijking van 

 de magnetische isogonen van de 16de eeuw met de tegen- 

 woordige. Houtman deelt meê dat bij het eiland Lubeck 

 (Bawean- eiland) poolshoogte genomen en dedeklinatie van 

 het kompas bepaald werd. Men bevond dat de zuidpool 

 zich 6° 10' boven den horizon verhief en het kompas 2' 25' 

 noord wesiering aanwees; dus was toenmaals de magnetische 

 deklinatie 2 25' ten westen van het noorden op eene zui- 

 der breedte van 6» 10-'. 



