529 



Evenzoo werden de lengten van Gavite, Hongkong en 

 Shanghai afgeleid zoowel van Batavia als van Sidney. Hier 

 bedroegen de verschillen 14^,6 en nu volgt deze opmerkin."f : 



» Es müsste soniit die Lange von Sidney entweder zu 

 » klein, oder jcne von Batavia, welche nach den erwahnten 

 » aeuesten Berechnungca von Ondenians sclion nni 13' klei- 

 )Mier als vorher angenommen wird, noch immer zu gross 

 »angesetzt sein, wenn man den Ergehnissen der Novara- 

 » Chronometer auch nar einiges Vertrauen schenkt." 



Het komt mij in de eerste plaats voor, dat deze uit- 

 spraak een weinig apodiktisch is, daar de reizen , tusschen 

 de opgenoemde plaatsen veel te lang zijn om eene zoo 

 naauwe overeenkomst als noodzakelijk te kunnen beschou- 

 wen, De tusschen ruimten toch tusschen de tijdsbepalin- 

 gen, die de lengteverschillen opleverden, waren: ') 



van Batavia naar Gavite 

 « Gavite naar Hongkong 

 » Hongkong naar Shanghai 

 » Shanghai naar Sidney 



Te zamen 157 



Governmeut-hill genaamd, terwijl de officieren der Novara op de batterij aan den ingang der 

 haven waarnamen. Volgens eeuen naauwkcurigeu platten grond van Singapoera ligt de ge- 

 noemde vlaggestok 21",30 west en 2'i",U< noord van de liatterij. Door mijne bepaling 

 volgt dus voor deze lengte 103o 50' 37",3, breedte 1" 17' ll",5 Noord. De door de Novara 

 gevondene lengte verschilt slechts 10",7 Inervan; — omtrent de breedte heerschte bij de 

 Novara-waarnemers nog onzekerheid, die door mijne bepaling uu is opgeheven. De officierea 

 der Novara namen namelijk wegens de hecrschende cholera te Singapoera niet anders dan 

 de noodzakelijkste waarnemin;^eü; de breedtebepaling bleef achterwege. In het verslag der 

 Novara wordt opgemerkt „dat deze nog ouzeki'r bepaald schijnt, hetgeen blijkt uit de op- 

 „gaven van betrekkelijk nieuwe bronnen, daar de Engelsche admiraliteits kaart (No. 134'1, 

 „additions to 1850), de uoorjlerbreedte der batterij PIS' 54-" aangeeft; terwijl het Engel- 

 „sche fregat „Araethyst" 1017' O" aanneemt, hetgeen goed met de connaissance des Temps 

 „overeenstemt". — Het blijkt nu dat- de laatste waarde nog 11" te klein is. 



1) Deze getallen komen niet overeen met de in het rapport opgegevene „intervallen," 

 dit ligt aan de wijze van opvatting. 



In het rapport werden uit al de tijd.sljcpalingen, op dezelfde plaats verrigt, ééne korrek- 

 tie en één gang afgeleid, geldende voor het midden van de tijden der waarneming. De 

 tusschen deze tijdstippen inliggende tijdruimten worden in het rapport „intervallen" ge- 

 naamd. Ik heb in den tekst alleen opgegeven de tusschenruimte die er telkens bestond 

 tusschen de laatste observatie op de eene en de eerste op de andere plaats. 



