— 237 — 



Er is hier ecne ruime, vrij goede passangralian , tot verblijf 

 van Europeanen, samengesteld uit hout, met zes logeerkamers, 

 binnen- en voorzaal , en zelfs van glazen ramen voorzien. Er 

 zijn twee gemetselde vuurhaarden, regts en links ^u den 

 wand aangebragt, die vooral des avonds goede diensten be- 

 wijzen. De vloer is uit vierkante, gehouwen, steenen zamenge- 

 steld, die men daartoe, even als eenige boedhistisclie beelden, 

 welke voor het huis prijken, van Diëng heeft aangevoerd. 



Behalve de hoofddessa Bator, waar een wedono woont, zijn 

 in de omstreken nog 12 andere dessa's. Slechts in de eerst- 

 genoemde mogen Chinezen wonen. Deze leven geheel van den 

 handel en voornamelijk van het opkoopen van tabak. Hoe meer 

 konkurrentie hier bestaat, hoe meer partij de planter dus van 

 zijn produkt trekken zal. Dé overige dessabewouers zijn Ja- 

 vanen uit de residentiën Banjoemas, Bagelen, Kadoe, Pekalon- 

 gan, enz. 



De hoofddessa is regelmatig, in eene regte lijn, met ver- 

 scheidene achterstraten , gebouwd, die evenwel een vrij havenloos 

 aanzien hebben. De huizen zijn meestal met houten stijlen ge- 

 bouwd ; enkele met planken of bamboezen paggers , doch de mees- 

 ten met riet (kassoo) beschoten; het _^dak is van alangalang. De 

 heggen (paggers) langs de wegen zijn alle van riet, daar 

 bamboe hier niet meer groeit, behalve eene soort, genaamd 

 bamboe luggie (bamboe atter), die echter ook niet zeer weel- 

 derig voortkomt. Het hout moet ver van de steile berghel- 

 lingen van het Prahoegebergte in het Bageleensche, met veel 

 moeite , worden aangevoerd , en wordt door menschen gedragen , 

 terwijl de buffels en koeijen, die het zeer goed, even als in 

 West- Java, slepen konden, rustig loopen te grazen. In de om- 

 streken van Bator is geen enkele boom meer te vinden, zijnde 

 alle weggekapt. Voornamelijk tot het droogstoken van den tabak 

 wordt veel hout gebruikt, dat men nu uit de nieuwe vegeta- 

 tie van jonge boompjes en struiken vinden moet, en dewijl de 

 bodem zeer vi'uchtbaar is , herstelt zich deze vegetatie vrij spoe- 

 dig. 



14 Junij, doorkruiste ik de omstreken, doch aangezien hier 



