— 351 — 



Om deze redenen heeft men getracht de zaai-indigo te stek- 

 ken, en daar zij welig groeide en een redelijk produkt gaf, 

 is deze wijze van planten algemeen op Java aangenomen. 



Van welke zaai-soorten men op Java deze stekken heeft ge- 

 nomen kan ik niet naauwkeurig nagaan. 



De heer Petel heeft in 1808 de zaden van de Indigofera 

 tinctoria van Isle de Erance naar Java overgebragt en na dien 

 tijd de heer Douglas van Manilla, die van de Indigofera anil. 

 Beide soorten zijn op Java uitmuntend geslaagd. Later zijn er 

 proeven met de Indigofera coerulea en argentea genomen, doch 

 van deze minder krachtige soorten waren de stekken te zwak. 



Het is waarschijnlijk, dat op Java indigo-soorten inheemsch 

 zijn. Zoo vindt men alhier vele in het wild groeijende en heeft 

 men ter bestemming van eene dier soorten van nila, anil 

 gemaakt. 



De Javaan in Banjoemas onderscheidt buiten de taroem kom- 

 bang vier soorten, te weten: torn gianti, torn randoe, tom winong 

 en tom biok, welke hij uit zaad verkrijgt en aanplant om zijne 

 kleedingstukken te verwen. 



Zoover ik uit de beschrijving heb kunnen nagaan, behooren 

 tom randoe en tom winong tot de Indigofera tinctoria, en tom gianti 

 tot de Indigofera anil , welke laatste meer verwstof dan beide 

 eerste geeft en daarom bij den Javaan meer gewild is. Tom biok 

 vindt men veel in het distrikt Bongas, afdeeling Pemalang, re- 

 sidentie Tegal, doch deze schijnt ook hier in het gebergte bekend 

 te zijn en tot verwen aangewend te worden. Haar voorkomen 

 verschilt geheel van dat der bekende soorten, terwijl hare bladen 

 veel op die der melatti gelijken. Hare verwstof is , volgens mede- 

 deeling, gering en van eene slechte hoedanigheid. 



Oorspronkelijk uit zaad verkregen, geven de stekken van ge- 

 melde soorten ontkiembare zaden. Ook nog de stekken van de- 

 ze zaden, zullen, ofschoon in mindere hoeveelheid, vruchtbare 

 zaden voortbrengen, doch de stekken van dit tw^eede zaad ge- 

 ven ledige zaadhuisjes, die niet meer opkomen. 



Door snoeijing en bemesting van de taroem kembang, heb 

 ik getracht, de ontkieming op te wekken. Wel verkreeg ik de 



