— 296 — 
De brief van den heer Hardenberg luidt als volgt: 
Sambas 26 December 1855. 
Aan 
het Bestuur der Natuurkundige Vereeniging 
in Nederlandsch Indte. 
„Bij een in deze adsistent-residentie ingesteld onderzoek 
naar vezelachtige planten, die welligt in de plaats zouden 
kunnen treden van de tot nu toe gebruikte grondstoffen 
van het papier, zijn alhier ontdekt verscheidene planten, 
die, indien zij nog niet bekend zijn, paar mijn inzien be- 
langrijk genoeg zijn om bekend gemaakt te worden, en als- 
dan misschien voor de industrie nieuwe bronnen van wel- 
vaart zullen openen. 
Ik heb daarom gemeend wel te doen door der Natuur- 
kundige Vereeniging aan te bieden: 
A. Vezels eener in de bosschen van deze afdeeling in 
vrij groote hoeveelheid groeijende aloësoort, volgens in- 
formatie bij de Javanen bekend onder den naam van Pan- 
dang. 
B. Vezels van den eetbaren Hibiscus, welke volgens mede- 
deeling van den len luitenant, fungerend civiel gezagheb- 
ber te Pamangkat, in onze West-Indische Koloniën bekend 
zijn onder den naam van Okro, en waarvan eenige door 
hem naar Pamangkat overgebragte zaden zoo weelderig zijn 
opgekomen, dat het te verwachten is, dat, bij eene geregelde 
aanplant ruime opbrengsten zullen worden verkregen. (Van 
de te Pamangkat verkregene zaden heb ik er eenige naar 
Sambas medegenomen, die op verschillende gronden al- 
hier dezelfde goede uitkomsten hebben gegeven). 
Deze plant iste meer de aandacht waardig om den korten 
tijd, waarin zij in alle niet te drooge gronden tot eene hoog- 
te van 5 à 6 voeten opschiet, en den overvloed van vlas- 
