— 1 — 
als het binnenland aanging, was die door eenen professor 
Renald nagelaten. Intusschen noemt Valentijn de kaarten 
in zijn werk voorkomende, „als alle de overige te overtref- 
„ fen, en hij verzekert „dat zij het alzoo vertoonen, zoo 
als het van binnen en buiten is en zij derhalve als een 
,» 
nieuw werk, dat de wereld nooit te voren meer be- 
’ 
„ schouwd heeft, verdienen met veel opmerking gezien te 
„ Worden”. 
De naam van den maker wordt bij die kaarten niet op- 
gegeven, doch daar de plans van logies te Tagal, Sama- 
rang enz. door den landmeter G. Van Broekhuijzen in 1708 
zijn opgehomen, doet mij dit dezen als de vervaardiger der 
overige kaarten stellen, waartoe de gegevens der bazen 
kaartemakers en de reizen welke Valentijn, ook binnen- 
lands, vooral naar Mataram, deed, veel zullen bijgedragen 
hebben. 
Hoewel ik in 1748 van eene akademie voor de marine 
vind gewag gemaakt, schijnen er echter geene betere 
kaarten in het licht gekomen te zijn vóór 1782, want van 
toen vind ik eerst weder, in eene anonyme beschrijving 
van Batavia, eene kaart van Java, „geschikt volgens de jong- 
ste waarnemingen op order der N. O. 1. Compagnie ge- 
daan”. Zij schijnt eveneens het produkt te zijn van ’t geen 
bij den oorlog met Mataram en op de ambasssade-reizen 
naar Soerakarta aan kennis was opgedaan, en is, hoewel 
van zestig jaar later dagteekening dan die van Valentijn, 
slechts weinig beter en eene zeer figuratieve schets; en toch 
bestonden er landmeters, die kapitein-en luitenant-inge- 
nieurs waren. Doch nog immer zorgde men slechts voor 
de hydrographie. 
Ja, zelfs in 1779 was deze kennis nog zoo gebrekkig 
dat op de kaart van Niebuhr en op de nieuwe van eenen 
monsieur Bonne, voorkomende in de Maastrichtsche uitgave 
