coopmanschap", zijne betrekking van koopman en opperhoofd van Hitoe. was hem een middel, om zijn levensonderhoud 

 te winnen, „welcke masqué" - zoo schreef hij eens - „ick voor dese tyt dragen moet, om het dagelijxse broot voor 

 my en de myne te winnen" 1). Hij wendde zich tot de Hooge Regeering om zijn ontslag uit zijne tegenwoordige 

 betrekking en om verlof, naar Batavia te mogen vertrekken. Niet dadelijk echter: hij vroeg toestemming om vóór zijn 

 terugkomst een maand of 8, 10 op Ambon te mogen vertoeven buiten eenige „bedieninge ende administratie" der 

 Compagnie: een verloftijd, te besteden „tot de geruste bevorderinge van syne curieuse studiën" 2). Het verzoek werd 

 niet ingewilligd in den vorm waarin het was gedaan geworden: niet als ambteloos burger mocht Rumphius op het 

 terrein "zijner wetenschappelijke nasporingen blijven vertoeven. Maar de Hooge Regeering koos een middenweg: zij- 

 verlangde, dat hij althans nog een jaar op Ambon zoude blijven, maar gaf hem de zekerheid, dat hij niet verplaatst 

 zoude worden b.v. naar het kasteel Victoria, maar dat hij op Hitoe's kust zoude in functie blijven, waar hij, volgens 

 eigen zeggen, „door de mindere occupatiën meerder tydt ende beter gelegentheyt heeft gehadt als aen 't groote Casteel, 

 om d' opgemelde curieuse studiën te bevorderen." Hem mocht „soo veel leedigen tydt gegundt" worden „als sonder 

 verachteringe van 's Comp. dienst geschieden kon" : een nieuw blijk, dat Maetsuyker gaarne die studiën wilde bevorderen. 



Zoo bleef Rumphius te Hila wonen, geruster dan voorheen zijne vrije uren aan zijn wetenschappelijken arbeid 

 wijdende 3). Zijne dagen hier waren echter geteld. Bij schrijven van 7 Februari 1669 werd hem verlof gegeven, 

 naar Batavia te vertrekken. Het zou echter niet gebeuren. Toevallige omstandigheden*) vertraagden zijn vertrek en 

 met toestemming zijner superieuren bleef hij, waar hij was. Hem zou daar treffen een der grootste rampen, welke zijn 

 leven hebben versomberd. Den 9 Mei 1670 schreven Gouverneur en Raad aan de Hooge Regeering: „Den coopman 

 Rumphius is nu sedert eenige weken blind geworden." Een tragedie in enkele woorden! Hoe moet het hem te moede 

 zijn geweest, hem, den geleerde, den nauwkeurigen wetenschappelijken onderzoeker, toen deze bezoeking hem trof. 

 Algeheele blindheid was het toen niet 6): zelf spreekt hij nog van „het weynigje ligt tot (synen) eenigen troost in (syn) 

 één oog overgebleven" 6). Maar het moet een uitermate groot beletsel zijn geweest voor zijne studiën en bracht een 

 groote verandering teweeg in zijne positie als ambtenaar. 



De betrekking van opperhoofd „der costelycke cust van Hitoe" was — volkomen terecht — in de oogen van 

 Ambon's gouverneur — Jacob Cops was in die dagen de titularis — een gewichtige, en men mag dezen overheidspersoon 

 niet al te lastig vallen, dat hij meende maatregelen te moeten nemen met het oog op de treurige ziekte, waardoor 

 Rumphius was getroffen ; al zou men liever hebben gezien, dat hij kiescher en humaner was opgetreden tegenover den 

 zoo verdienstelijken man, zooals gelukkig Gouverneur-Generaal en Raden dit deden en daardoor verbeterden, wat 



ïleende pen en oogen voortgebracht». 

 Prof. Dr. W. Koster Gzn*., te Leiden, heeft 



«■Het woord cataracta nigra heeft tegenwoordig de beteekenis van eene verduistering der lens, i 



ra verstaan elk ooglijden, waarbij het oog uiterlijk weinig verandering toon 



Sedert het gebruik van den oogspiegel is gebleken, dat die toestand zeer uiteenloopende oorzaken kan hebben. 



«In vele gevallen is die cataracta nigra (de zwarte staar) eene ziekte, die wij tegenwoordig Glaitroi/ia simplex noemen. Deze ziekte berust op eene in 

 drukverhooging. De verschijnselen daarbij zijn of zeer gering, of wel er besta i>ü. Het gezichtsvermogen verdwijnt meer of minder snel. In den 



regel is de patiënt in den loop van een drie jaren blind of bijna blind. Het oog is somtijds gevoelig voor licht in dien zin. dat het pijnlijk U. Ih.< symptomen vinden wij 

 bij Rumphius vermeld. De daar genoemde «sinkinge» zullen wel als zenuwzinkingen, waarschijnlijk hoofdpijn boven de oogen, opgevat moeten worden. De sterke inspanning, 

 congestie naar het hoofd, bij Rumphius het dagelijksch wandelen in de hitte der zon om planten te verzamelen, kan het glaucoom hebben doen uitbreken. Een andere 

 ziekte past moeilijk op de door Rumphius genoemde verschijnselen. Bij zeer sterk zonlicht kan chorioiditis uitbreken, maar dit lijden is niet pijnlijk, wel is er lichtschuwheid 

 bij: echter leidt deze ziekte niet zoo dikwijls en niet zoo spoedig tot geheele blindheid. Ook atrophie van den gezichtszenuw houd ik als diagnose voor onwaarschijnlijk, Waar 



«Het glaucoma simplex heeft, wanneer het niet tijdig behandeld wordt, zeker geheele blindheid ten gevolge. Somtijds blijfi er een schijn van licht perceptie 

 gedurende lange jaren over, echter is deze zoo gering, dat de patiënt blind genoemd moet worden, liet bestaat in de mogelijkheid, in een klein gedeelte van het gezichtsveld 

 nog iets omtrent kleuren, verder licht en donker van elkaar te onderscheiden; ook eenige beweging, als van de hand over het oog, kan worden waargenomen ; vormen kunnen 

 echter niet worden herkend. Het is mogelijk dat bi R M BI J, die toen ter tijde nog geene doeltreffende behandeling van z 

 een dergelijke lichtschemer is overgebleven. Er zijn nog eenige voorbeelden van blinden-natuuronderzoekers. o. a. een 

 slinger-échappement voor een uurwerk gevonden heeft.» 



») Missive van Rumphius aan Gouverneur en Raad, 17 Mei 1670. 



