van Huwelijkszaken i). En voorzoover zijne positie was een otium, het was zeer zeker een otium cum dignitate, gewijd 

 vooral aan wetenschappelijke onderzoekingen 2). 



Helaas, al spoedig weder verdonkerd door een nieuwe, onherstelbare ramp. Den 17 Februari 1674 werd het 

 eiland Ambon geteisterd door een geweldige aardbeving % en onder de overtalrijke slachtoffers behoorden ook de 

 vrouw en de jongste dochter van Rumphius, „welcke gesamentlyck — zoo lezen wij in het dagregister van het kasteel 

 Victoria op dien dag — door zeeckere Sineese vrouw aengeroepen ende genoodigt sijnde 4), op 't gevoel van d' eerste 

 dreuning willende wegloopen, de muur van 't huys achter op den rugge kregen ende alsoo daeronder deerlyck ver- 

 smoorden, onaengesien deselve soo spoedig als mogelyck was opgegraven wierden. Gemelte Rumphius was even te 

 voren voorby 't selve huys om een avondwandeling gegaen en noch door zyn vrouw en dochter aengeroepen, doch 

 had zulcks geweygerd ; waeraen de schickinge Godes tot zyn behoud klaer gebleecken is, want zoo hy geseten ware, 

 zoude ongetwyffeld, mits zyn blindheyd, geen ontkomen voor hem geweest hebben. Erbermelyck was het, dien man 

 by deze zyne lycken te zien zitten, alsmede aen te hooren zyne weeklacht, beyde op dit toeval ende zyne blindheid 

 gepast." 



Hoezeer ook onder deze verliezen gebukt, Rumphius' ijver verflauwde niet. Herhaaldelijk treedt zijn aandeel 

 in de publieke werkzaamheden aan den dag. Terwijl reeds van 13 September 1673 dagteekende een „Advys, en con- 

 „sideratiën, ingegeven bij den Koopman, Georgius Everhardus Rumphius, aangaande de fortficatie van 't Kasteel 

 „Victoria" 5 ); terwijl van 23 Augustus 1686 dagteekent een „Advys over den Ambonschen landtbouw, ingegeven by 

 ERHARDUs RuMi'Hius ( >); terwijl verschillende gewassen door hem zijn beschreven geworden, 

 lbon van die dagen, hoe hij een werkzaam aandeel nam in 's Compagnies zaken. Als 

 jordigdc hij meermalen de Regeering in de vergaderingen der kerkelijke autoriteiten 7). 

 ïllege van huwelijksche zaken werd verzwaard, doordat dit college in 1668 werd vereenigd 

 \an de beraadslagingen van den Politieken Raad nam hij deel, ook in zorgelijke tijden 9). 

 voor hem thans zeer beslist de hoofdtaak zijns levens geworden. In 1678 werd voltooid 

 de geschiedenis van Amboina lf) ), voorafgegaan door zijn topographisch-historisch werk „De 

 u ). Eveneens was hij bezig aan zijn beroemde en meest omvangrijke studie, het 

 „Ambonse Cruytboeck", de laatste hand te leggen, toen bij den brand, waardoor de stad Ambon den 11 Januari 1687 

 werd geteisterd, een deel der illustratièn daarbij behoorende, een prooi der vlammen werd 12). Gelukkig was een 

 exemplaar der Ambonsche historie reeds naar Batavia gezonden, berustte een ander exemplaar op de secretarie van het 

 kasteel Victoria, was een afschrift van de „Landbeschrijvinge" bij een ambtgenoot van Rumphius bewaard gebleven, 

 en werd „het principael werck" van het Cruytbroek „gesalveerd", zoodat althans deze resultaten van diens werkzaamheden 

 bij den brand, waarbij „veele andere schriften en boecken vernield" werden, behouden gebleven zijn. 



Met onverdroten ijver hervatte ook na deze ramp Rumphius zijne studiën. Gesteund door de Regeering, die 

 hem helpers afstond en hulpmiddelen verschafte, geholpen door zijn zoon Paulus Augustus, bracht men het zoover, 

 dat voor 1692 de eerste boeken van zijn Herbarium of „Cruytboeck" naar Nederland onder weg waren, nadat het reeds 



den oud-coopman Gkokcus 1 



blijkt uit de archieven van 1 



commissaris • 



Zijn voorzitterschap van het 



met dat der Kleine zaken s ). 



Maar toch, zijne studiën wart 



een belangrijke arbeid over c 



A mbonsche land besch ri j v i ng< 



Osiindischen Compagnie. (1 



iatavia, 's Hage, 1894), S. 158, f. 



») Ik neem h 



et volgende nog over van LEOTE's manuscripte aanteekeningen uit een brief van Ambons gouverneur aan de Hooge Regeering, 20 September 1672 



«Hiernevens j 





van den E.Heer Oud Gou 





vant Papen Eylan 1 \amh.i\ 



' op de Custe van China gekregen te syn; connende van de gemeene man niet gelesen off verstaen worden, gelyck het opschrift op deselve brede 



nytwysl ■ il oock te verst» 



» geeft om wat reden die worden overgesonden». 



: ') VALENTIJN 



, Ambon, II, bldz. 230 vv. geeft daarvan eene beschrijving. 





sien het spelen der Sinesen met papieren paerden, op hunnen tegenwoordige» nieuwejaerstyd,». (Dagregister van het kasteel Victoria, sub dato). 



•>) Gedrukt bi 



ij Vai iMijN. t. a. p., bldz. 238 vv. 



■) Gedrukt bi 



ij Leite, bldz 42-44. Ik vond niet noodig, het te herdrukken. 



■) Yai.kntijn 



, Ambon, III. A, bldz. 148. Vgl. nog bldz. 63, v. 



Nederland aanwezi 



