Ambon aan de 



in 1690 of 1691 van Ambon naar Rat*>»; n ... , 



verscheent 1 1 r genden; dat In .«,93 de „Landbeschrijving'' 



verscheept, „door deszelfs autheur Pecorrkreni ,.„ ;„ ■• ■ ■ . 



werd vnn d. A K u &ecomgeert en in zijn presentie gecollat.oneerf.cndatdaar: 



weid van de Ambonse Historie „een exemplaer dat (o > Ai bo ' " 



verbeterd". En steeds ging hij met verl)eteren en vermeerderen voort Niett 61 ^!^ "^ °°^ 



swackheden" bleef hij aan den arbeid, „om de geesten wat Ir-l" ' '^ nsU ' UU C " / ' 1J " ° lK ' 



melancholy zijne dagen te sullen moeten eindig-en"* d rd -" A 



Hooge Regeering, van 20 Mei 1697, teekenen ^eheellm ml 1 lln hlullll l r |. 



en bescheiden. Immers in hetzelfde schrijven luidt het nog:' ., )nder den 1ÏZÏ yn^Z^n ^' 



andere schriften doch van minder belangh, en die hij derhalven bw H00- Fdelen niet /eer d 4 <'• ^ fvnA 



Amboinsche Rariteytkamer 1), bestaande in drie boecken ende noch drie -ui" '1 1' aa J 1 PO rSen * 2) ™ 



„gedierte deser eylanden, om welcke te perfectioneren In lliïvll^ 



„aengroeyende swackheden". De gebreken van den ouden da<>- deden ziel •!■- 1 



op zijn lust en kracht tot arbeid Op zijn herhaald verzoek werd hij bij besluit vin den lliiil H ' ""' 



het voorzitterschap van het „Collegie des kleynen (ieri-ts- en I luwa-lyekszaecl en -'» daar ï ' 'l ' ' " ' a ' 1 



„ouderdom veele debiliteyten onderhevig" was geworden. Het einde naderde Dit ' d bracl accressere 



laetste werek van syn Herbario, synde een auctuarium off een toegifït'1, 11- 1, w'as'lh h.lllll^l' 



Toch smart het te lezen, hoe werd uitgesproken, dat van dien ouden 1 er - Vt ■ ••• • 1 " 



lytgeleeft hebbende" 4). 



; ,an,,- K 



Zóó waren de mijlpalen op den landen weg van Rumphius' belangwekkend leven waarv 1 ' H " » 



de eindpaal was. De mijlpalen en de eindpaal: uiterlijke kenteekenen, ineer niet. Zij spreken 1 in 't geheel 'Tbi 

 slechts ternauwernood van het intiem leven van dan grooten man nó<«- mi Ier d * * •" ' 



gemoedsleven, van het zélf doorleefde leven. Toch ontbreken niet alle aanwijzingen in dit opzicht hl ^^ 1 



zij zijn, en vooral hoe sober van inhoud, liet leven van Rimihh^ is ecu leven -eweest v ^> ^ 



werken in stilte. Want niet in de eerste plaats treft ons in hem de ambtenaar, de 'hooggeplaatste' arltelall 1" 

 Compagnie. Zonder twijfel is hij als zoodanig- niet geweest zonder beteekenis, maar de"da<<< 11 waarin hi'' ■■"ele-.-enheitl 

 had, zijne hoedanigheden in wijden kring te gebruiken, waren voor het gouvernement waarin hi' werl zaaniY 

 van geen bijzonder gewicht. Ambon had zijne geschiedenis in hoofdzaak reeds achter den ru- in' de ■aren 1 "!;!' 

 Rumphius als hoofdambtenaar meer op den voorgrond zagen: de Compagnie en 1.1 \'i wnx. M v \\ n l|lsil()(1 "' 1 '1 1 

 den stroom van zijn historie geleid naar een moeras, waarin slechts nu en dan daarvan nog de sporen en dan troebel — 

 zouden zijn na te gaan, waaruit hij later weder zou te voorschijn treden, maar dan als een stroompje zonder beteckenis 

 bijna zonder beweging. In Rumpf's dagen beteekende Ambon weinig meer vooreen hoofdambtenaar met .-roote -aveu 

 met hooge talenten. De openbare persoon in Rumphius treft ons weinig of niet. De man van de wetenschap de- 

 geleerde, treedt in hem op den voorgrond. Zijn openbaar leven was voor hem een „masqué." Pas wanneer hij dit 

 had afgelegd, was hij zich zelf. Niet zijn bureau, maar zijn tuin, de natuur, waren zijne werkplaatsen. Zoo is hij 

 vooral in zijne huiselijke omgeving te zoeken, vermoedelijk ook in den huiselijken kring. Wij zouden zoo gaarne hier 

 Rumphius in zijne intimiteit bespieden. Heeft de man, die door de rampen, de groote, droeve rampen, welke hem 

 hebben getroffen, misschien vergoeding daarvoor gevonden in een stil huiselijk geluk? Wij wéten het niet maar is 

 er voor ons geen reden, te denken dat zóó is, wat wij zoo gaarne zouden wenschen? 



Rumphius is — misschien al spoedig na zijn komst op Ambon — gehuwd. Zijne vrouw Susanna nam deel 

 aan zijn leven, aan zijn werk. Zij, „sijne eerste levensgesellinne", kwam om bij de aardbeving van 1674. Een tweede 

 vrouw nam in latere jaren hare plaats in. Zijn eerste echt werd met kinderen gezegend. Omtrent enkele dier 



turn 15 Juni. opgej 



